Daar ben ik weer!

Het is al weer wat maanden geleden. En er is het een en ander veranderd. De maandag is nu meestal mijn vrije dag. Ik ga proberen weer in het ritme te komen. Bedankt trouwens voor de opbeurende commentaren, die ik mocht ontvangen. De afgelopen dagen ben ik - in de verloren uurtjes - helemaal verzopen in 'Nachttrein naar Lissabon' van Pascal Mercier. Een meesterwerk! Het kwam tussen 'Het schervengericht' van A.F.Th. , dat door de arrestatie van Polanski in Zwitserland plotseling aan actualiteitswaarde won, en 'Het spel van de Engel', de nieuwe van Ruiz Zafon' in. Tussendoortjes kunnen soms meer dan de moeite waard zijn. Dat was ook het geval met een gedicht, dat ik jullie niet wil onthouden. De titel riep onmiddelijk associaties op met Bomans' 'ik wou dat ik twee hondjes was, dan kon ik samen spelen.'

IK WOU DAT IK TWEE BURGERS WAS (DAN KON IK SAMENLEVEN)

en dit is mijn gedicht, komt u binnen
let niet op de galm,
wees niet bang
laat ons beginnen in leegte
welkom in mijn krater van licht
ooit kwamen wij samen, u en ik, weet u nog
koel leefden wij op in de glans van een roemer
onze schaduwen als helder kristal
onze roem even terloops als de lichtval op de brief van een windstille vrouw

goudbestoft waren wij bleek, bijna doorschijnend van liefde waren wij
wij loken de ogen voor de ander
en wij hielden van boetedoen
vroeg iemand hoe het met ons ging
dan zeiden we naar waarheid
we schamen ons kapot, meneer
wij waren er heilig van overtuigd
dat wij ooit onze bloedeigen heer zelf met gesels ineengeslagenen op eigen houtje gekruisigd hadden
de apocalyps stond bij voorbaat als straf op ons netvlies gebrand
en wat is er gebeurd in die paar eeuwen dat wij even de andere kant opkeken?

ik wilde u graag een vaderland tonenvormvast, zuiver en met volgehouden metaforen
een gedicht kneden over ons, maar toen ik begon
moest ik toezien hoe hier het ene volk het andere spontaan begon te vagen
als twee onverenigbare republieken
hoe kwamen wij zo snel van nietig tot lomp van weerschijn tot alomaanwezige schreeuwhomp?
hoe kon uit zuinige rupsen dit hummervolk opstaan?
ze zeggen: omdat god verdween - onze vader
had besloten nog wat onzichtbaarder te worden
dan hij al was, kijken of dat kon, nee dat kon niet
weg was god
en in dit stilleven met grote afwezige
stonden nu de verbijsterde nederlanden
hun monden nog vol van vergankelijkheid
vol wuftheid en alom gewaardeerd doodsverlangen
al hun ijdelheid was ijdelheid gebleken
al hun schijn, hun gekoesterde slijk, heel dit spiegelpaleis dat men ooit voor oneindigheid hield
werd nu voorgoed onbewoonbaar verklaard
je hoorde de rijp op hun zielen kraken
en uit dat gat – daar werden wij geboren
kevin, ramsey, dunya, dagmar, roman en charity
als bij toverslag kwamen wij tevoorschijn
bungeejumpend, met oranje opblaashamers
gillend en krijsend en antidepressief
of zwijgend voor een breezer gegangbangd
welkom in nederland vakantieland

ja dat krijg je ervan, dit volk houdt men over
wanneer je de schuld uit ons lijf ramt
we vullen de holte met glimmende leegte
tussen psalmenzangers en pillenslikkers
tussen het goud en het blingbling
vond ik een land dat werd opgeheven
dit land is de wraak van de voorvaderen
als een beeldenstorm razen zij in ons voort
maar het bestaat – zoals ook het verband
tussen kinderstring en boerka bestaat
tussen karnemelk en comazuipen: hol en bolschuiven wij onze eeuwen ineen
elkaar opheffen is onze kracht
wij streven van nature naar leegte
zoals een cycloop naar diepte snakt
ziet u, een vaderland wilde ik u tonen
niet deze woestijn van oneindige vrijheid
maar hier wonen wij, en hoe mooi zou het zijn
als iemand ooit als een tweedehands godheid
rijm voor rijm een land zou bouwen
voor dit volk dat zijn volk mist
hier, in de open kuil van onze ziel
juist hier zou iets groots kunnen worden verricht
laat ons beginnen met een gedicht

Ramsey Nasr (1974). Laatste bundel: Onze-lieve-vrouwe-zeppelin: Antwerpse gedichten (Bezige Bij, 2006).

Kiezen!

Gisteren zag ik bij de IKON een documentaire over Anna Politkovskaja. De journaliste van Novaja Gazeta, die op 7 oktober 2006 in Engeland vermoord werd in de lift van haar appartement. Eerder werd er al een poging ondernomen haar te vergiftigen. Anna was geen snob of ijdeltuit. Eigenschappen die vaak aan journalisten toegedicht worden. Anna was betrokken. Betrokken bij het leed en de ellende van mensen, die de gevolgen van geconserveerde rechteloosheid elke dag aan den lijve voelen. Van mensen die geen misdaadromans hoeven te lezen, omdat ze er elke dag zelf in leven. Van mensen wier naam voorkomt op een dodenlijst. Van mensen die dagelijks geconfronteerd worden met de omkering van goed en kwaad. Van mensen in wier leven dingen gebeuren, die ze tot heel fundamentele keuzes aanzetten. Er moet iets gebeuren in je leven voor je tot dergelijke keuzes komt. Een vrouw vertelde hoe ze in de ogen keek van een oude man, die ze na een bombardement uit een schuilkelder hielp. De man vroeg haar: “Gaan ze ons nu ook doodschieten?” Op dat moment nam de vrouw zich voor dat ze nooit meer een dergelijke blik in de ogen van een mens wilde hoeven zien.
Hier zijn wij meer bezig met het zo inrichten van ons leven dat we geen fundamentele keuzes hoeven te maken. Aan het handhaven van de status quo. Laat ze hun gang maar gaan, als ik er maar niet teveel last van heb. Een beetje minder, een beetje meer van hetzelfde. Daar maken we ons druk over zonder dat die drukte ook maar iets te betekenen heeft. Veel praten, dat wel. Maar echt kiezen en iets doen? Dat is andere koek. Dan moet je je nek uitsteken. Risico’s lopen. Opkomen voor je principes en waarden. Verder kijken dan je eigen dikke ik ( vrij naar Harry Kunneman ).
Ophouden met klagen. Weerstand bieden. Daar is moed voor nodig. ‘Ze spugen slechts op degenen die het toelaten bespuugd te worden,’ schreef Anna in een van haar artikelen, die haar uiteindelijk het leven gekost hebben.
In Den Haag vond gisteren ook de Afghanistan – top plaats, waaraan 72 landen deelnamen.
Ze spraken met elkaar. Als tegenwoordig mensen (met elkaar) spreken is er behoefte aan persoonsbeveiliging. En dat vinden wij inmiddels gewoon. Wij beveiligen degenen die spugen en niet de bespuugden!

Umwertung aller Werte

Ik had, geloof ik, last van een schrijversblok. Er was even niets waarover ik me druk maakte. Even voelde ik een lichte onpasselijkheid opkomen toen de paus op weg was naar Afrika. Maar ik kon het niet opbrengen om serieus in te gaan op zijn onzinnige opmerkingen over condooms en aids. Er komt de laatste tijd alleen nog maar onzin uit het vaticaan. Daar moeten we dus maar aan wennen. De crisis dan? Welke crisis? Ons kabinet neemt maanden voorbereidingstijd, gevolgd door weken van overleg en onderhandelen, voor een pakket van maatregelen. Het resultaat is dat we eerst niets doen. Dat levert 50 miljard op. Dan investeren we nog 1% van ons bruto binnenlands product (bbp) en vanaf 2011 halen we alles weer terug met een half procent van het bbp per jaar door te bezuinigen. De sociaal economische raad mag nog tot oktober nadenken over eventuele alternatieven voor het verhogen van de AOW-leeftijd. Hoezo crisis? Een echte crisis vereist snel ingrijpen. Wij lijken nog wel wat tijd te hebben. Het zal dus wel zo'n vaart niet lopen met die crisis. De bankiers hebben ook nog steeds de grootste moeite met het inleveren van hun bonussen. De zaken gaan voor. Eigen belang eerst. Niks onbaatzuchtigheid in het belang van het hogere doel. Wat minder winst en de mensen aan het werk houden is kennelijk geen optie. Ik kreeg van een vriendin het boek 'Tegen de onverschilligheid, een pleidooi voor een moderne levenskunst' van Joep Dohmen cadeau. Inspirerend. Mij bekroop, toen ik het las, het gevoel dat het tijd is voor een nietzscheaanse Umwertung aller Werte. Maar wie brengt dat die waarde(n)loze, zelfgenoegzame graaiers, genietend van hun materieel geluk in ommuurde villadorpen, aan het verstand?

Keren of verder dwalen?

Deze week werd ik geconfronteerd met de Wet inburgering (Wi). Ik sprak een vrouw met de Nederlandse nationaliteit, die al bijna twintig jaar getrouwd is met een Amerikaanse ex-militair, die in Europa gediend heeft. Ze hebben samen twee kinderen, die zowel de Amerikaanse als de Nederlandse nationaliteit hebben. De man, een zogeheten ‘oudkomer’, wordt door de Wi verplicht een inburgeringscursus te volgen en een examen af te leggen. Daar heeft hij geen zin in. Het gezin is in rep en roer. Ze overwegen zelfs om dan maar naar Amerika te verhuizen en hebben daarbij het geluk, dat ze dat zonder al te veel problemen kunnen. Hier en daar mijn licht opstekend, hoorde ik verder het verhaal van een thoraxchirurg afkomstig uit Afghanistan. Zijn opleiding heeft de man in Rusland genoten. Daarom is hij zijn leven in zijn land van herkomst niet zeker. In Nederland mag hij ook niet blijven. Wel kan hij zo naar Australië, Nieuw-Zeeland en Canada. Hij heeft ruim voldoende punten voor die emigratie. Wij Nederlanders moeten dan wel het visum tekenen. Dat doen wij niet, want dat zou een erkenning van zijn verblijfsstatus betekenen. Ons standpunt is dat hij eerst terug moet naar Afghanistan om daar een kopje kleiner gemaakt te worden. Van daaruit kan hij gaan waarheen hij wil. Twee voorbeelden en ik heb er deze week meer gehoord.
Wij vergrijzen en ontgroenen. In toenemende mate zullen wij in de toekomst aangewezen zijn op immigratie. Net als vroeger, ten tijde van de opkomende mijnindustrie in Limburg.
Tegelijkertijd laten wij de capaciteiten van velen, die hierheen gekomen zijn onbenut. Eigen volk en eigen taal eerst. De kracht van een klein landje als het onze was lange tijd dat wij meertalig waren. Onze oriëntatie was naar buiten gericht. Nu beheersen we onze talen niet meer en zijn aan het navelstaren geslagen. We lijken de weg kwijt te zijn. De hoogleraren Entzinger en Groenendijk hebben in februari een brief aan de Tweede Kamer geschreven. In het najaar van 2006 deden ze dat ook al eens, samen met 16 collega’s. Ze wijzen op onjuiste uitgangspunten van de Wi en op voorzienbare negatieve effecten. Om politieke redenen wordt er niet naar hen geluisterd. De meerderheid van onze politici heeft het druk met het opvangen van de electorale effecten van Verdonk en Wilders. Dat doet vrezen, dat wij niet ten halve zullen keren, maar waarschijnlijk ten hele zullen dwalen.

Zwemmen en geloven

Zondag. De dag des Heren. Rustdag. Merkwaardig genoeg de dag waarop de katholieke dienaren des Heren op aarde hard werken en hun geld verdienen met het opdragen van missen en het collecteren onder de gelovigen. Zelf zit ik zelden op zondag in de kerk. Ik kom er bij bruiloften en begrafenissen. Die vinden zelden op zondag plaats. Eerlijk gezegd oefent de kerk voor het overige weinig aantrekkingskracht op mij uit. De kerk is, net als alle organisaties op deze wereld, een lege huls. Het zijn mensen die ook deze huls vullen. En van een aantal van die mensen word ik niet bepaald vrolijk. Een deken, die een losbandig leven leidt in Limburg. Een bisschop die dat in de doofpot duwt. Een andere bisschop die de holocaust ontkent. Weer een andere bisschop, dit keer in Brazilië, die vindt dat artsen die een abortus uitgevoerd hebben bij een 9-jarig verkrachtingsslachtoffer niets meer in de kerk te zoeken hebben. Het vaticaan, dat een opmerkelijke rol speelt bij de euthanasie van een vrouw in Italië die jaren in coma lag. In welke wereld leven die mensen eigenlijk? Ook de nieuwe gedeputeerde in Limburg, ex - kamerlid Jos Hessels, worstelt. Hij zegt zich altijd te hebben opgesteld als het meest katholieke kamerlid, maar daarvoor nooit enige waardering vanuit de kerk te hebben ondervonden. Zat hij daarop dan te wachten? Hoezo scheiding van staat en kerk? In zijn ogen faalt de kerk bij het binnenhouden van mensen. Het is een dwangbuis. Hessels’ motto luidt: ‘Liever vergiffenis dan toestemming.’ Dat is typisch katholiek. Het berouw komt na de zonde en de Heer is vol van genade en schenkt altijd vergiffenis. Dus doe maar wat. De wereld zit echter ook vol met stenengooiers. Mensen die het weten, die nooit een fout maken, die nooit falen. Die net doen alsof ze ons houvast kunnen bieden. Frans Timmermans, onze staatssecretaris voor Europese Zaken roept ons op de moed te hebben om genuanceerd en behoedzaam te zijn en de schoonheid weer te zien van wederzijds respect. Een nieuw ethisch reveil, deze keer van de PvdA. Het is niet de kerk, het zijn waarden waar het om gaat. Het gaat niet om de kerk, het gaat om geloof. Vrijdag is Patricia de Martelaere, hoogleraar filosofie in Brussel en Leuven, overleden. Te jong, op 51-jarige leeftijd. In 2001 verzorgde ze de Titus Brandsma lezing met als thema ‘Wie is er bang voor de dood?’ Geloven vergelijkt ze in die lezing met zwemmen. Beide moeten we leren. Leren vertrouwen op de dragende kracht van het water. Niet spartelend naar houvast zoeken, maar vol vertrouwen de kant los durven laten en ervaren dat zwemmen niet meer is dan drijven. Ook al kun je zwemmen, je weet nooit hoe goed of hoe lang je dat kunt. En je weet ook niet in welke woeste wateren je terecht komt, zodat je het misschien toch net niet haalt. Geloven en zwemmen bestaan in essentie uit het vermogen om los te laten. Het vermogen om te genieten zonder gehechtheid.

Carnaval en Crash

Carnaval ligt weer achter ons. Voor veel mensen de gelegenheid om eens lekker te ontspannen. Dat geldt ook voor mij. Een traditie, vooral in Limburg. Carnavalisten houden de gevestigde orde en instituties op spottende wijze een spiegel voor, maken er parodieën van. Ze proberen het leven met humor te relativeren. Dat kan tot ontspanning leiden en gezond zijn. Sommige carnavalsverenigingen zijn echter zelf instituten geworden en horen inmiddels tot de gevestigde orde. Ze kunnen bijna alles relativeren, behalve zichzelf. Dan zie je groepen mannen ( en hier en daar ook al wat vrouwen ) in strakke pakken, versiert met veel medailles, en steken – soms met pauwenveren – op hun hoofd belangrijk doen. De gevestigde orde van de carnaval. Misschien wordt het tijd voor een parodie op de parodisten.

En dan de crash. Vluchtnummer TK 1951 van Turkish Airlines, zonder Henk Westbroek en met twee meiden van Halal, afkomstig uit Istanboel, stort neer op een omgeploegde boerenakker in de buurt van Schiphol. Gelukkig overleven de meeste passagiers deze ramp. Vier Amerikanen en vijf Turken, waaronder de piloten, laten het leven. Wat volgt zijn enkele typisch Nederlandse reacties. Allereerst wordt door het journaille meteen de suggestie gewekt, dat Turkish Airlines wel een derderangs luchtvaartmaatschappij zal zijn, die ergens op een zwarte lijst staat. Tenslotte is Turkije geen lid van de EU en dus een ontwikkelingsland. Niet eerst vragen en luisteren, maar meteen oordelen. Dat is wat communicatiedeskundigen kennelijk tegenwoordig doen.
En vervolgens komt ons onvolprezen Openbaar Ministerie (OM) meteen in actie. Ze zijn er als de kippen bij om te gaan bepalen wie het schuld is. Als ze de schuldige(n) gevonden hebben, hakken ze die de kop af en het probleem is opgelost. Nee, geef mij dan maar Pieter van Vollenhoven van de Onderzoeksraad voor Veiligheid. Wat stijfjes, maar wel karakter. Die weigert de zwarte doos af te staan. Zijn team heeft die eerder gevonden dan de rechercheurs. De doos wordt nu in Parijs onderzocht. Wie hem heeft gevonden mag ‘m houden! De Onderzoeksraad zoekt niet naar schuldigen, maar naar oorzaken. Zodat we iets kunnen leren en mogelijk in de toekomst kunnen voorkomen, dat die oorzaken weer tot zo’n ramp leiden. Het OM en de Onderzoeksraad rollen nu ruziënd over straat. Waar een klein land groot in kan zijn!

Crisis, dat zijn wij !

Wat is dat eigenlijk, een crisis? Een definitie! Een zware noodsituatie, waarbij het functioneren van een stelsel, zoals bijvoorbeeld het bankenstelsel, ernstig verstoord raakt. Een moment van de waarheid, waarop beslissingen genomen moeten worden die van grote invloed zijn op de toekomst. En een recessie? Een cijfer? De groei van het bruto binnenlands product is gedurende twee opeenvolgende kwartalen negatief.
Enkele mensen hebben deze begrippen bedacht en de wereld in geslingerd en vele mensen nemen ze klakkeloos over, want we zijn nu eenmaal kuddedieren, die goed zijn in papegaaien.
Het is net alsof het ons allemaal overkomt. Alsof we er niets aan kunnen doen. Alsof de stelsels die we zelf bedacht hebben er met ons vandoor gaan zonder dat we er nog invloed op hebben. Als we onszelf wegdenken, zou er nooit een crisis zijn. Wij veroorzaken die zelf, maar weten niet hoe we dat doen. Niemand, met uitzondering van enkele verlichte geesten waar niemand naar luistert, heeft deze crisis, deze recessie aan zien komen. Merkwaardig. Wij kennen de werking van onze eigen systeempjes niet meer. Misschien moet het allemaal weer wat simpeler, zodat we het zelf weer begrijpen. ‘Je kunt niet uitgeven wat je niet hebt,’ zei mijn moeder altijd. Ze spaarde voor ze iets kocht. Wij hebben van de banken geleerd, dat het beter is eerst te kopen en dan pas te sparen. We hebben geleerd met schulden te leven. Hoe meer schuld, hoe rijker je bent. Schuld is een statussymbool geworden. Wij hebben ons dat wijs laten maken door enkele graaiers, die nog nooit van het begrip solidariteit gehoord of dat wel heel erg diep weggedrongen hebben. Mensen , die voor zichzelf een zo groot mogelijk deel van de gezamenlijke koek willen hebben. Nooit genoeg. Altijd meer. Ten koste van alles. Het zijn mensen die dat doen. Geen stelsels of systemen. Omdat we het wel leuk vonden hebben we die mensen hun gang laten gaan. We spiegelen ons aan de verkeerde categorie. De rijken, de machtigen, de hebbers. Daarom gaat het mis. En als het mis gaat zijn de rijken, de machtigen, de hebbers in geen velden of wegen te bekennen. Dan worden de volgers, de kuddedieren, het slachtoffer. Die verliezen hun baan, omdat er anders niet meer verdiend wordt. De aandeelhouders willen winst. Het zou mooi zijn als dat streven gepaard zou worden met verantwoordelijkheidsgevoel. Medeverantwoordelijk zijn we allemaal.