Muizen in de Tweede Kamer

Het januarinummer van Filosofie Magazine heeft als thema ‘Hoe Chinezen denken?’ We zijn dus al wat opgeschoten sinds Kishore Mahbubani in 1998 zijn boek ‘Can Asians think?’ publiceerde. Het gaat gelukkig niet meer om de vraag of ze kunnen denken, maar om hoe ze dat doen en waarom ze het zo doen als ze het doen. Confucius, Lao Zi, Boeddha, Marx, Mao en zelfs Jezus leveren in het huidige China een wonderbaarlijk mengelmoes aan gedachten en overpeinzingen op. Van de allesoverheersende rol van de familie tot plat materialisme. Van het belang van hiërarchie tot feng shui. Vanuit onze westerse arrogantie hebben wij jarenlang gedacht dat zij niet denken konden. Iedereen die niet doet wat wij doen moet wel achterlijk zijn. Van de weeromstuit zijn de Chinezen een aantal dingen gaan doen die ze van ons afgekeken hebben. En verdomd, ze doen die dingen nog beter dan wij het ooit gedaan hebben. Gelukkig maar, want daarom kunnen en moeten ze ons nu te hulp schieten.

Toch moet ervan uitgegaan worden dat er al weldenkende Chinezen waren toen wij nog in bomen leefden. Ons past derhalve wat meer bescheidenheid en, zoals Confucius al adviseerde, voorzichtigheid met woorden. Dat geldt eens te meer voor ons Nederlanders, de Chinezen van Europa. Hoe denken wij? Kunnen wij denken? Wat houdt ons bezig? Waar maken wij ons druk over?

Ik word bepaald niet vrolijk van wat onze gemoederen voornamelijk lijkt te bewegen. De hoofdbedekking van de majesteiten , een satirisch filmpje bij DWDD met majesteitelijke hoofden gemonteerd op blote lichamen, een dappere majesteit die een steile loopplank weet te bedwingen of de muizenplaag in de Tweede kamer. Muizen! Gevaarlijke beesten! Het Chinese dorp Lishui kende ooit een plaag van witte muizen. Duizenden. Ze werden gevangen, in zakken gestopt en opgeruimd. Op het eiland Gough in de Zuid - Atlantische oceaan zijn de aanwezige muizen drie tot vier keer zo groot geworden dan normaal en hebben zich tot carnivoren ontwikkeld. Ze vallen in groepen vogels aan en peuzelen die met huid en haar op. Ze mogen wel uitkijken daar in de Tweede Kamer. Westminster Palace had in 2008 ook last van de beestjes. Gif, vallen en katten boden een oplossing. Maar katten mogen in Nederland niet van de Partij voor de Dieren, gif is helemaal uit den boze en in vallen moeten de beestjes levend gevangen worden. Wie moet voor zo’n muizenvangende kat zorgen? En misschien vangen die katten wel helemaal geen muizen meer omdat ze zo goed verzorgd worden. Want Nederlandse katten zijn net als Nederlandse mensen. Ze hoeven niet meer voor zichzelf te zorgen, er wordt voor ze gezorgd. Het wachten is op een voorstel om de kat stemrecht te geven. Zou er in China ook kattenvoer te koop zijn? Misschien valt er voor ons nog wat te leren van hoe de Chinezen denken. Deng Xiaoping wist immers al dat het niet uitmaakt of de kat zwart of wit is, als hij maar muizen vangt!

Christus en Confucius: Wereldburgers!

De Chinezen ontdekken hun Confucius helemaal opnieuw. Er worden in de Volksrepubliek weer scholen gesticht waar zijn gulden regel en zes deugden aan kinderen onderwezen worden. De Chinezen zijn sinds 1978 overspoeld met westers materialisme, wetenschap en technologie. De oorspronkelijke culturele waarden van het land, zo’n vijfhonderd jaar voor Christus ontstaan, zijn in vergetelheid geraakt. Als reactie daarop staan de Chinese communisten, die dat enkel nog in naam zijn, nu toe dat het Confucianisme opnieuw onderwezen wordt . Er zijn zelfs geluiden die voorspellen dat het Confucianisme over enkele decennia weer de staatsideologie van China zal zijn. Als de grenzen open gaan en daarmee de invloed van buitenaf toeneemt bezinnen mensen zich in toenemende mate op hun eigen identiteit.

Een opvallend fenomeen dat ook in Europa, of beter in afzonderlijke Europese staten, waarneembaar is en wellicht een verklaring vormt voor het feit, dat vanaf het moment dat de binnengrenzen in Europa verdwenen het nationalisme in toenemende mate weer de kop opgestoken heeft. Vaals bijvoorbeeld kende tot 1993 een bloeiende smokkelcultuur. Nederlanders en Duitsers moesten met het gezicht naar elkaar toestaan om de koffie, de boter , de sigaretten en het geld over de grens te gooien. Vanaf het moment dat de grens openging en daarna verdween draaiden ze elkaar de rug toe. Plotseling kwam er commentaar op het feit dat de prijzen in de winkels zowel in gulden als in mark vermeld werden, evenals op het feit dat Duitsers die in de gemeente woonden bordjes met ‘Einfahrt freihalten’ op hun garagepoort hadden. Dit is toch Nederland? Kan dat zomaar?

Open grenzen maken mensen kennelijk onzeker. Ze gaan op zoek naar wat hen van de anderen onderscheidt en vergeten wat hen bindt. Ze vrezen hun identiteit te verliezen, zonder te weten wat die identiteit precies is. Maxima kreeg op haar kop toen ze de onze niet meteen kon vinden. We zouden, op zoek naar de Europese Confucius, terug kunnen gaan tot de Soemeriërs, de Egyptenaren, de Babyloniërs, naar Kreta of Mycene, maar in de tijd van Confucius hadden we hier toch, oh ironie, vooral te maken met Athene en Alexander de Grote en daarna met het Romeinse Keizerrijk en de Romeinse provincie Palestina, waar Christus rondgelopen schijnt te hebben.

De gulden regel van Confucius – wat ge voor uzelf niet wenst, wens dat een ander niet – vertoont opvallend veel gelijkenis met het bij ons bekendere: Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet. Als puntje bij paaltje komt is er dus niet zoveel verschil tussen de Chinese en de Christelijke identiteit. Je zou bijna veronderstellen, dat Confucius en Christus ergens een wereldtop georganiseerd hebben om het over deze regel eens te worden. Als we toch al de Chinezen van Europa zijn, dan ligt het op onze weg om de Europese culturele identiteit met Christelijk -Confucianistische regels en deugden te definiëren en aldus van ons allemaal iets meer wereldburgers te maken.