Requiem für Auschwitz van Roger Rathgeb

Hebt u gekeken naar de Nationale Dodenherdenking op de Dam in Amsterdam? Of stond u zelf even stil te midden van anderen en kon u niet op hetzelfde moment TV kijken? Ik zat voor de TV. De bijeenkomst maakt altijd weer indruk. Zoveel mensen die gewoon samen even stil zijn. Ieder met eigen gedachten, die alleen de stille denker zelf hoort. Wat zou Peter van Uhm denken, die zijn zoon door een bermbom in Afghanistan verloor. Wat denkt Marco Kroon, drager van de militaire Willemsorde ? Wat denkt die man met die tulband, die zijn armen om zijn zoontje geslagen heeft? Wat denkt de koningin en wat gaat er in Maxima om? Er speelde een glimlach om beider lippen. Dat was toen er 67 kinderen uit Amsterdam – Zuid bloemen legden bij het nationaal monument. Er liep een meisje met een wit hoofddoekje bij en heel veel niet witte kinderen. Kortom een veelkleurig gezelschap dat ‘onze’ doden herdacht. Ik kan me heel gemakkelijk voorstellen dat dit beeld die glimlach tevoorschijn toverde. Woorden overbodig.

De vergeten holocaust. Vergeten omdat ze er zelf niet over spraken. In hun dromen verschenen beelden, die maar niet wilden verdwijnen. In hun slaap slaakten ze kreten. 500.000 Sinti en Roma lieten het leven. Zoni Weiss vertelt het vergeten verhaal. Ook in mijn dorp is Weiss een bekende naam. En velen van ons kennen ook Roger Moreno Rathgeb. Van het zigeunerorkest . Hij heeft het Requiem für Auschwitz gecomponeerd, dat gisteravond zijn wereldpremière beleefde en vanavond om 5 voor 11 op Nederland 2 te beluisteren is. Indrukwekkend om hem en Zoni Weiss op hun wandeling door Auschwitz te volgen en later te zien hoe hij versteld staat van zijn eigen prestatie. ‘Hoe heb ik het bij elkaar gekregen?’, vraagt hij zich af. Een muzikant in hart en nieren, die noten leerde lezen toen hij 35 jaar was, schrijft zijn Magnum Opus, daarmee de vergeten Holocaust aan de vergetelheid ontrukkend. Hun doden zijn ook ‘onze’ doden. Niet meer vergeten.

De burgemeester van Vorden mocht van de rechter in Zutphen vanavond, bij de dodenherdenking , niet langs de graven van 10 Duitse soldaten lopen. Het college wilde herdenken en tegelijkertijd ook verzoenen. Federatief Joods Nederland spande een kort geding aan en wist de rechter vandaag tot dit oordeel te verleiden. Geen dialoog over hoe we herdenken en verzoenen kunnen verenigen, maar een rechtszaak. Ik heb veel begrip voor de Joden, maar ik heb er weinig begrip voor dat ze via de rechter mensen die op lokaal niveau nieuwe wegen voor de toekomst proberen te vinden hun wil opleggen. Ondanks de uitspraak van de rechter de zoveelste foute keuze van Joodse Nederlanders deze week. Een veelkleurig gezelschap herdenkt vandaag ‘onze’ doden. Daaronder mensen die door ons ook wel eens niet behandeld worden, zoals we zelf behandeld willen worden. Dat maant ons allemaal eens te meer om voorzichtig te zijn met het stigmatiseren van hele bevolkingsgroepen of zelfs hele volkeren. Nadenken en nuanceren kan niemand verbieden. Zelfs Federatief Joods Nederland niet!

Over respect gesproken

Koningin Beatrix heeft in de Verenigde Arabische Emiraten, samen met kroonprins Willem-Alexander en prinses Maxima, een bezoek gebracht aan de Sjeik Zayed bin Sultan Al Nahayan moskee. De koningin en ook prinses Maxima waren daarbij gepast gekleed. Uit respect. Natuurlijk wisten ze vooraf dat die gepaste kledij in Nederland tot ophef zou leiden, omdat daar in ieder geval een fractieleider is die het dragen van onder meer een hoofddoek niet ziet als het tot uitdrukking brengen van respect, maar veeleer als een teken van instemming met de onderdrukking van vrouwen in de islamitische wereld. Niet dat hem die onderdrukking echt aan het hart gaat, maar afgeven op de vermeende bedreiging door en onderdrukking in die religie doet het nu eenmaal electoraal goed bij bange Nederlanders. Pechtold van D’66 daagde Wilders met een berichtje op Twitter uit. Of hij het gezien had en of hij niet moest reageren? Politieke spelletjes. Vanzelfsprekend had Wilders ook zonder de aansporing van Pechtold wel vragen aan de Minister - President en de Minister van Buitenlandse Zaken gesteld. Wilders, zo stelde Pechtold vervolgens, droeg toch ook een keppeltje bij zijn bezoek aan de Klaagmuur in Jeruzalem. Waarom zeurt hij dan nu?

Respect betekent letterlijk omzien naar en van daaruit rekening houden met. Respecteren en gerespecteerd worden. Geven en nemen. Als gast pas je je aan aan de tradities en gewoonten van degenen bij wie je te gast bent. Wat veel Nederlanders dwarszit is dat ze zich niet aan de indruk kunnen onttrekken dat we meer respect geven dan we terugkrijgen. Dat wij altijd degenen zijn die zich aanpassen, terwijl anderen die neiging niet of veel minder hebben als ze hier te gast zijn. Het calimerogevoel. En dan zijn er ook nog mensen met andere tradities, gewoonten en religies die hier niet te gast zijn, maar gewoon wonen, werken en leven. Onze grondwet garandeert hun rechten, zoals de vrijheid van godsdienst. Wij respecteren die. Dat is ook lang niet overal het geval. En ook dat zit ons dwars. Wij hoeven ons daar niet te veroorloven wat zij zich hier permitteren, want dan zitten we binnen de kortste keren achter slot en grendel.

Het is van belang dat onderscheid tussen gast en landgenoot met een andere overtuiging even vast te houden. Als gast pas ik me aan. Als landgenoot heb ik dezelfde rechten als mijn medeburgers. Veelal en meestal levert het eerste minder problemen op dan het laatste. In een samenleving waarin mensen met verschillende culturele achtergronden en met verschillende religies samen leven is het altijd schipperen tussen de dominante cultuur en de andere overtuigingen. Of dat nu de Kopten in Egypte zijn of de Moslims in Nederland. En soms hebben we hier ook nog wel eens wat moeilijkheden met de SGP. Het is daarom de gewoonste zaak van de wereld dat onze koningin en ook Maxima zich als gast in Abu Dhabi aanpassen. Het zou van wederzijds respect getuigen als wij in Nederland in de dagelijkse omgang met elkaar over en weer begrijpen wat onze verschillende gewoonten , tradities en religieuze achtergronden zijn en hier en daar en eveneens over en weer wat water in de wijn doen, zodat op het interactieve niveau een modus vivendi ontstaat. Dat gaat echter niet vanzelf. Elkaar ontmoeten in een open samenleving kan niet als je je opsluit in je eigen cultuur. En daarom had die Tilburgse Imam in 2004 een hand aan toenmalig minister Verdonk moeten geven en Verdonk had haar hand niet demonstratief moeten uitsteken. Dan waren we vandaag wellicht een stapje verder geweest.