Consequent?

Het herdenken en vieren is weer achter de rug. Alles overziende heb ik er veel aandacht aan besteed. Er waren wat zaken en zaakjes die me irriteerden. Wat me daarentegen heel goed deed was de manier waarop onze koningin en de kersverse president van de Bondsrepubliek, Joachim Gauck, de hele dag samen optrokken op 5 mei. Van Breda tot het bevrijdingsconcert in Amsterdam. Even heb ik me nog afgevraagd wat er gebeurd zou zijn als Federatief Joods Nederland (FJN) een kort geding zou hebben aangespannen tegen de komst van de president en als een of andere wereldvreemde Nederlandse rechter uitgesproken zou hebben dat de koningin deze nazi nazaat, want dat zijn in de ogen van FJN immers alle Duitsers, niet zou mogen ontvangen. Maar die gedachte verwierp ik al snel, want de bevrijding mogen we inmiddels wel samen met de voormalig bezetter vieren. De doden herdenken doen we alleen. Welke doden? Op Wikipedia valt te ontdekken dat zo’n 72 miljoen mensen het leven lieten, waarvan 47 miljoen burgers, waaronder 5,7 miljoen joden. Daarenboven waren er 25 miljoen militaire slachtoffers. Hoe het dan mogelijk is dat zo’n kleine 8% van de slachtoffers denkt te moeten bepalen hoe we al die doden te herdenken hebben, is gewoon maar een vraag. Ook vroeg ik me af hoe het zit met de producten van Hugo Boss en Henry Ford? Worden die door alle joden in de wereld geboycot omdat deze twee heren fout waren, net zoals het gedicht van een 15 – jarige scholier zo nodig geboycot moest worden? Ach, wat zou het ook, Cor Kieboom , die 28 jaar voorzitter van Feyenoord was, zei al dat nergens geschreven staat dat je consequent moet zijn.

Waar we ons echt zorgen over moeten maken is het alom opkomende nationalisme. In Griekenland heeft het de naam ‘de gouden dageraad’, in Frankrijk ‘front national’ , binnenkort misschien ‘bleu Marine’, want dan is het wat minder herkenbaar. In Nederland heet het ‘partij voor de vrijheid’. De Hongaarse ‘fidesz’ – partij legt zelfs de EVP in het Europees Parlement geen windeieren. Dat roept dan weer de vraag op in hoeverre Christen Democraten eerder machtsbelust dan principieel zijn? En dit lijstje is verre van volledig. De zogenaamde crisis zorgt ervoor dat al deze groepen de wind behoorlijk in de zeilen hebben. De parallel met de jaren na de beurskrach van 1929 is evident. Maar zien wij hem ook? Of trappen we wederom in de val die voor ons opgezet wordt door lieden die daar kennelijk een belang bij hebben? Hebben we iets geleerd van de geschiedenis? Het lijkt paradox. Hoe kunnen we aan de ene kant met miljoenen tegelijk de afgelopen dagen weer eens nadrukkelijk zeggen: ‘dit nooit weer’ en aan de andere kant met miljoenen stemmen nationalistische partijen groot maken? Een heel klein beetje consequent zijn kan misschien toch geen kwaad, ondanks dat nergens geschreven staat dat we het moeten zijn.

Requiem für Auschwitz van Roger Rathgeb

Hebt u gekeken naar de Nationale Dodenherdenking op de Dam in Amsterdam? Of stond u zelf even stil te midden van anderen en kon u niet op hetzelfde moment TV kijken? Ik zat voor de TV. De bijeenkomst maakt altijd weer indruk. Zoveel mensen die gewoon samen even stil zijn. Ieder met eigen gedachten, die alleen de stille denker zelf hoort. Wat zou Peter van Uhm denken, die zijn zoon door een bermbom in Afghanistan verloor. Wat denkt Marco Kroon, drager van de militaire Willemsorde ? Wat denkt die man met die tulband, die zijn armen om zijn zoontje geslagen heeft? Wat denkt de koningin en wat gaat er in Maxima om? Er speelde een glimlach om beider lippen. Dat was toen er 67 kinderen uit Amsterdam – Zuid bloemen legden bij het nationaal monument. Er liep een meisje met een wit hoofddoekje bij en heel veel niet witte kinderen. Kortom een veelkleurig gezelschap dat ‘onze’ doden herdacht. Ik kan me heel gemakkelijk voorstellen dat dit beeld die glimlach tevoorschijn toverde. Woorden overbodig.

De vergeten holocaust. Vergeten omdat ze er zelf niet over spraken. In hun dromen verschenen beelden, die maar niet wilden verdwijnen. In hun slaap slaakten ze kreten. 500.000 Sinti en Roma lieten het leven. Zoni Weiss vertelt het vergeten verhaal. Ook in mijn dorp is Weiss een bekende naam. En velen van ons kennen ook Roger Moreno Rathgeb. Van het zigeunerorkest . Hij heeft het Requiem für Auschwitz gecomponeerd, dat gisteravond zijn wereldpremière beleefde en vanavond om 5 voor 11 op Nederland 2 te beluisteren is. Indrukwekkend om hem en Zoni Weiss op hun wandeling door Auschwitz te volgen en later te zien hoe hij versteld staat van zijn eigen prestatie. ‘Hoe heb ik het bij elkaar gekregen?’, vraagt hij zich af. Een muzikant in hart en nieren, die noten leerde lezen toen hij 35 jaar was, schrijft zijn Magnum Opus, daarmee de vergeten Holocaust aan de vergetelheid ontrukkend. Hun doden zijn ook ‘onze’ doden. Niet meer vergeten.

De burgemeester van Vorden mocht van de rechter in Zutphen vanavond, bij de dodenherdenking , niet langs de graven van 10 Duitse soldaten lopen. Het college wilde herdenken en tegelijkertijd ook verzoenen. Federatief Joods Nederland spande een kort geding aan en wist de rechter vandaag tot dit oordeel te verleiden. Geen dialoog over hoe we herdenken en verzoenen kunnen verenigen, maar een rechtszaak. Ik heb veel begrip voor de Joden, maar ik heb er weinig begrip voor dat ze via de rechter mensen die op lokaal niveau nieuwe wegen voor de toekomst proberen te vinden hun wil opleggen. Ondanks de uitspraak van de rechter de zoveelste foute keuze van Joodse Nederlanders deze week. Een veelkleurig gezelschap herdenkt vandaag ‘onze’ doden. Daaronder mensen die door ons ook wel eens niet behandeld worden, zoals we zelf behandeld willen worden. Dat maant ons allemaal eens te meer om voorzichtig te zijn met het stigmatiseren van hele bevolkingsgroepen of zelfs hele volkeren. Nadenken en nuanceren kan niemand verbieden. Zelfs Federatief Joods Nederland niet!