Requiem für Auschwitz van Roger Rathgeb

Hebt u gekeken naar de Nationale Dodenherdenking op de Dam in Amsterdam? Of stond u zelf even stil te midden van anderen en kon u niet op hetzelfde moment TV kijken? Ik zat voor de TV. De bijeenkomst maakt altijd weer indruk. Zoveel mensen die gewoon samen even stil zijn. Ieder met eigen gedachten, die alleen de stille denker zelf hoort. Wat zou Peter van Uhm denken, die zijn zoon door een bermbom in Afghanistan verloor. Wat denkt Marco Kroon, drager van de militaire Willemsorde ? Wat denkt die man met die tulband, die zijn armen om zijn zoontje geslagen heeft? Wat denkt de koningin en wat gaat er in Maxima om? Er speelde een glimlach om beider lippen. Dat was toen er 67 kinderen uit Amsterdam – Zuid bloemen legden bij het nationaal monument. Er liep een meisje met een wit hoofddoekje bij en heel veel niet witte kinderen. Kortom een veelkleurig gezelschap dat ‘onze’ doden herdacht. Ik kan me heel gemakkelijk voorstellen dat dit beeld die glimlach tevoorschijn toverde. Woorden overbodig.

De vergeten holocaust. Vergeten omdat ze er zelf niet over spraken. In hun dromen verschenen beelden, die maar niet wilden verdwijnen. In hun slaap slaakten ze kreten. 500.000 Sinti en Roma lieten het leven. Zoni Weiss vertelt het vergeten verhaal. Ook in mijn dorp is Weiss een bekende naam. En velen van ons kennen ook Roger Moreno Rathgeb. Van het zigeunerorkest . Hij heeft het Requiem für Auschwitz gecomponeerd, dat gisteravond zijn wereldpremière beleefde en vanavond om 5 voor 11 op Nederland 2 te beluisteren is. Indrukwekkend om hem en Zoni Weiss op hun wandeling door Auschwitz te volgen en later te zien hoe hij versteld staat van zijn eigen prestatie. ‘Hoe heb ik het bij elkaar gekregen?’, vraagt hij zich af. Een muzikant in hart en nieren, die noten leerde lezen toen hij 35 jaar was, schrijft zijn Magnum Opus, daarmee de vergeten Holocaust aan de vergetelheid ontrukkend. Hun doden zijn ook ‘onze’ doden. Niet meer vergeten.

De burgemeester van Vorden mocht van de rechter in Zutphen vanavond, bij de dodenherdenking , niet langs de graven van 10 Duitse soldaten lopen. Het college wilde herdenken en tegelijkertijd ook verzoenen. Federatief Joods Nederland spande een kort geding aan en wist de rechter vandaag tot dit oordeel te verleiden. Geen dialoog over hoe we herdenken en verzoenen kunnen verenigen, maar een rechtszaak. Ik heb veel begrip voor de Joden, maar ik heb er weinig begrip voor dat ze via de rechter mensen die op lokaal niveau nieuwe wegen voor de toekomst proberen te vinden hun wil opleggen. Ondanks de uitspraak van de rechter de zoveelste foute keuze van Joodse Nederlanders deze week. Een veelkleurig gezelschap herdenkt vandaag ‘onze’ doden. Daaronder mensen die door ons ook wel eens niet behandeld worden, zoals we zelf behandeld willen worden. Dat maant ons allemaal eens te meer om voorzichtig te zijn met het stigmatiseren van hele bevolkingsgroepen of zelfs hele volkeren. Nadenken en nuanceren kan niemand verbieden. Zelfs Federatief Joods Nederland niet!

Foute keuze!

Auke de Leeuw, een 15-jarige scholier uit Helmond, heeft een gedicht geschreven. Het heeft de titel ‘Foute Keuze’ en gaat over zijn oudoom, die in de laatste Wereldoorlog een foute keuze maakte. De opdracht van zijn docent Nederlands was een gedicht schrijven over het thema ‘Vrijheid’. De beste gedichten zouden gestuurd worden naar het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Auke ‘s gedicht kreeg de tweede prijs en hij werd uitgenodigd om zijn gedicht op 4 mei aanstaande voor te lezen.

Maar toen maakten het Centrum Informatie en Documentatie Israël ( CIDI ) en het Auschwitz Comité een foute keuze. Auke werd daarop door de slapjanussen van het Nationaal Comité weer ‘ausgeladen’ , zoals de Duitsers zo mooi zeggen en mag zijn gedicht niet voorlezen. Het Auschwitz Comité dreigde namelijk met een boycot van de dodenherdenking en schaamde zich er niet voor de jongen af te schilderen als ‘een nazaat van een oorlogsmisdadiger’. Ik schrijf erover omdat ik er bijna geen woorden voor heb. Ik moet me gigantisch inhouden. In plaats van bewondering voor een 15-jarige die nadenkt over de problematiek van het maken van de juiste keuzes , stuiteren nazaten van slachtoffers in de vertrouwde niets en niemand ontziende Pavlov – reactie, die ten eeuwigen dage alle daders en hun nazaten over een kam scheert en blijft vervloeken. Eens fout , altijd fout. Lekker makkelijk, hoef je nergens over na te denken. Voor hen valt te hopen dat ze nooit een echte keuze hoeven te maken en aldus behoed blijven voor het maken van een verkeerde. Dat blijkt ijdele hoop, want zelfs zij bewijzen nu in staat zijn om een echt foute keuze te maken.

Omdat het van belang is om wel na te blijven denken en omdat Nederland een vrij land is, waarin ook Auke de Leeuw in vrijheid geboren is en dus het recht heeft om een andere kant van de medaille te laten horen, staat hieronder zijn gedicht. Laten we er trots op zijn, dat we mensen als Auke de Leeuw in ons midden hebben.

Foute keuze

Mijn naam is Auke Siebe Dirk
Ik ben vernoemd naar mijn oudoom Dirk Siebe
Een jongen die een verkeerde keuze heeft gemaakt

Koos voor een verkeerd leger
Met verkeerde idealen
Vluchtte voor de armoede
Hoopte op een beter leven

Geen weg meer terug
Als een keuze is gemaakt
Alleen een weg vooruit
Die hij niet ontlopen kan

Vechtend tegen Russen
Angst om zelf dood te gaan
Denkend aan thuis
Waar Dirk z’n toekomst nog beginnen moet
Zijn moeder is verscheurd door de oorlog
Mama van elf kinderen, waarvan vier in het verzet zitten
En een vechtend aan het oostfront
Alle elf had ze even lief

Dirk Siebe kwam nooit meer thuis

Mijn naam is Auke Siebe Dirk
Ik ben vernoemd naar Dirk Siebe
Omdat ook Dirk Siebe niet vergeten mag worden.