De verenigde staten van Europa en het buitenlands beleid

Het is vrijdag 4 februari 2011. De elfde dag van de demonstraties op het Tahrirplein in Cairo tegen het bewind van Hosni Mubarak. Fareed Zakaria, hoofdredacteur van Newsweek, sprak op 30 januari met Mohammed El Baradei. De beelden deden me denken aan zijn boek: ‘De toekomst van vrijheid’ (2003) over de paradoxen en schaduwzijden van democratie. Ik herinnerde me, dat hij daarin het Bruto Nationaal Product ( BNP ) per hoofd van de bevolking opvoerde als een belangrijk criterium voor het al dan niet duurzaam slagen van democratiseringsprocessen in landen.

De kans dat een democratisch bewind in een land met een inkomen boven de 6000 dollar zou afsterven was 1 op de 500. Eenmaal rijk geworden, worden democratieën onsterfelijk. Bij inkomensniveaus ruwweg boven de 9000 dollar hebben 32 democratische regimes bij elkaar 736 jaar bestaan. In geen van die landen is de democratie verloren gegaan. Daarentegen is in 39 van de 69 armere democratieën de democratie mislukt, een sterftecijfer van 56 procent.( blz. 63 )

Met behulp van het CIA World factbook begin ik een database aan te leggen van het BNP per hoofd van de bevolking van diverse landen. Interessant is daarbij ook de gemiddelde leeftijd van de bevolking, het werkeloosheidspercentage en het aantal mensen dat onder de armoedegrens leeft.
De Nederlandse Minister President Rutte is een voorstander van een ordentelijke transitie in Egypte, maar heeft er geen zin in President Mubarak op te roepen op te stappen. Rutte ziet dat als inmenging in binnenlandse aangelegenheden. Verder observeert de Minister President dat er beter geen groeperingen als het Moslimbroederschap aan de macht komen. “Dan kom je van de regen in de drup.” Hij volgt braaf het Amerikaanse standpunt. Het Nederlandse parlement is ontevreden over de slappe reactie van de Europese Unie. Zij vinden dat er een krachtiger eendrachtig geluid moet komen richting Egypte en dat Europa op dit moment de 2e viool achter de Verenigde Staten speelt.

Wim van de Camp (CDA), europarlementariër namens Nederland, twittert op 3 februari over de ‘goeie start nieuwe CDA werkgroep Europa. Meer CDA leden erbij halen, Europa politiek moet frisser,brutaler: NL heeft geen toekomst zonder EU.’ Ze zijn bij het CDA kennelijk op zoek naar een nieuwe visie op Europa.

Berlusconi, de binnenlands zwaar onder vuur liggende premier van Italië, noemt Mubarak een wijs mens, die tijdens de onvermijdelijke transitie aan de macht moet blijven. En dat is nu precies wat de demonstranten niet willen. Op 3 februari lieten Berlusconi en vier ( Frankrijk, Duitsland, Groot-Brittannië en Spanje ) andere Europese leiders in een gezamenlijke verklaring nog weten „extreem bezorgd” te zijn over de situatie in Egypte en riepen ze op tot „een snelle en ordelijke overgang naar een brede, representatieve regering”.

Na elf dagen demonstraties in Egypte, spreken de 27 Europese regeringsleiders eindelijk met een mond in de navolgende verklaring.

Brussels, 4 February 2011

EUROPEAN COUNCIL
DECLARATION ON EGYPT AND THE REGION

The European Council is following with utmost concern the deteriorating situation in Egypt. It condemned in the strongest terms the violence and all those who use and encourage violence. It emphasised the right of all citizens to demonstrate freely and peacefully, under due protection from law enforcement authorities. Any attempt to restrict the free flow of information, including aggression and intimidation directed against journalists and human rights defenders, is unacceptable.
The European Council called on the Egyptian authorities to meet the aspirations of the Egyptian people with political reform not repression. All parties should show restraint and avoid further violence and begin an orderly transition to a broad based government. The European Council underlined that this transition process must start now. The basis for the EU's relationship with Egypt must be the principles set out in the Association Agreement and the commitments made.
The European Council saluted the peaceful and dignified expression by the Tunisian and Egyptian people of their legitimate, democratic, economic and social aspirations which are in accord with the values the European Union promotes for itself and throughout the world. The European Council emphasised that the citizens' democratic aspirations should be addressed through dialogue and political reform with full respect to human rights and fundamental freedoms, and through free and fair elections. It called on all parties to engage in a meaningful dialogue to that end.
The European Union is determined to lend its full support to the transition processes towards
democratic governance, pluralism, improved opportunities for economic prosperity and social
inclusion, and strengthened regional stability. The European Council is committed to a new
partnership involving more effective support in the future to those countries which are pursuing political and economic reforms including through the European Neighbourhood Policy and the Union for the Mediterranean.
In this context, the European Council
− asked the High Representative to convey our message on her forthcoming visit to
Tunisia and Egypt;
− invited the High Representative within the framework of this partnership to develop a
package of measures aimed at lending European Union support to the transition and
transformation processes (strengthening democratic institutions, promoting democratic
governance and social justice, and assisting the preparation and conduct of free and fair
elections); and to link the European Neighbourhood Policy and Union for the
Mediterranean more to these objectives; and
− invited the High Representative and the Commission to adapt rapidly the instruments of
the European Union, to make humanitarian aid available and to propose measures and
projects to stimulate cooperation, exchange and investment in the region with the aim of
promoting economic and social development, including advanced status for Tunisia.

Dat is nog eens iets anders dan je suf kletsen in het Europees parlement over de technische en emissie vereisten, die je als Europa gaat stellen aan brommers, scooters en motoren! ( Twitter Wim vande Camp ). Hoed u voor de preventiestaat, die niets beters te doen lijkt te hebben, dan de individuele vrijheden van burgers in steeds verder toenemende mate te beperken en in te grijpen in de persoonlijke levenssfeer. De belangengroependemocratie zaagt aan de wortels van de individuele vrijheid. Europa heeft het vooral druk met zichzelf en speelt daarom geen rol van betekenis in de wereld.

Buitenlands beleid lijkt een mijnenveld, waar de geringste misstap tot explosies met grote gevolgen kan leiden. De Amerikanen hebben grote moeite met het bepalen van hun positie ten opzicht van wat er zich in Egypte afspeelt. Een trouwe bondgenoot, die bijna dertig jaar aan het bewind is, van de ene op de andere dag als een baksteen laten vallen is niet eenvoudig. Ook al vraagt het Egyptische volk, althans een deel daarvan, daarom.

Mijn gedachten bewogen zich eveneens in deze dagen in de richting van Kishore Mahbubani, die ‘The new Asian Hemisphere, the irresistible shift of power to the east” (2008) schreef en naar Francis Fukuyama’s “Het einde van de geschiedenis en de laatste mens” (1992). Mijns inziens verplichte literatuur voor iederen die met het lot van de wereld begaan is. En niet in de laatste plaats spookten de woorden van Bertolt Brecht voortdurend door mijn hoofd:

Ihr Herrn, die ihr uns lehrt, wie man brav leben
Und Sünd und Missetat vermeiden kann
Zuerst müßt ihr uns schon zu fressen geben
Dann könnt ihr reden: damit fängt es an.
Ihr, die ihr euren Wanst und unsere Bravheit liebt
Das Eine wisset ein für allemal:
Wie ihr es immer dreht und immer schiebt
Erst kommt das Fressen, dann kommt die Moral.
Erst muß es möglich sein, auch armen Leuten
Vom großen Brotlaib sich ihr Teil zu schneiden
( Dreigroschenoper, 1928, Ballade: Wovon lebt der Mensch )

Zittend achter mijn laptop in Vaals stel ik me de vraag of het mogelijk is een buitenlands beleid voor Europa te formuleren, waarbij lering getrokken is uit de fouten van het verleden. Hoe kan een dergelijk beleid tot stand komen? Wie moet er over zijn schaduw van eigenbelang heen springen? Wat is de juiste koers op weg naar een wereld van duurzaamheid en vrede?

Osama, Obama en wij

De Verenigde Staten van Amerika voeren sinds 9/11 een wereldwijde oorlog tegen het terrorisme. Op 2 mei hebben Amerikaanse commando's ( SEAL's ) Osama, de commandant van de vijand, uitgeschakeld. Obama gaf het bevel. Osama kreeg uiteindelijk een zeemansgraf.
Wij houden niet van oorlog. Terecht, want oorlog levert veel ellende op. Wij zijn te netjes voor oorlog. En wij hebben overal regeltjes voor, zelfs voor oorlog. Eigenlijk vinden wij de strijd tegen het terrorisme niet eens een oorlog.
Vandaag herdenken wij onze bevrijding van de Nazi - overheersing.
Hoe zou de wereld er vandaag uitzien als de Amerikanen destijds niet ingegrepen hadden? Hoe zou de wereld er over tien jaar uitzien als Osama een proces gekregen had en levenslang opgesloten zou zijn? Waar hadden we hem trouwens op willen sluiten? Wat zou dat aan kosten met zich meegebracht hebben? Wie had daarvoor moeten opdraaien?
Hoe zou de wereld er nu uitgezien hebben als iemand in 1936 of daaromtrent de moed gehad had om Hitler uit te schakelen?
Waarom schakelen we Ahmedinjad, Khadaffi, Asad en links en rechts nog enkele idioten die denken dat ze God op aarde zijn en zich alles te kunnen permitteren niet uit?
Omdat wij ons niet mogen bemoeien met de interne aangelegenheden van andere landen!? Ook niet als daar de mensenrechten letterlijk met voeten getreden worden? En waarom doen we dat dan in Libie wel? Waarom grijpen we wel in als het om olie gaat? Als we bang zijn dat we straks onze auto's niet meer kunnen voltanken? Zijn fossiele grondstoffen belangrijker dan mensenlevens?
Wij zijn democraten. Wij houden van de 'rule of law'. Wij willen ons niet verlagen tot het niveau van de barbaren die onschuldige burgers afslachten. Maar hoe gaan we dan om met barbaren die zich niets van ons niveau aantrekken? Die zichzelf buiten en boven de wet plaatsen, niet gedwongen maar uit eigen vrije wil. Met machtswellustelingen die niets met democratie hebben en heel veel met het vergaren van fortuinen ten koste van anderen en met alle middelen?
Zijn wij bang? Bang voor massa-immigratie, voor islamisering van de wereld, voor instabiliteit? Is schending van de mensenrechten toegestaan als het om het behouden van stabiliteit gaat? Hoe zit het met politieke bewegingen bij ons, die zich op een geloof baseren?
Wij mensen zijn degenen die inhoud aan deze wereld geven. Zijn wij in staat om een samenhangende visie te ontwikkelen op hoe onze wereld er idealiter uit zou kunnen zien? Of komen wij niet verder dan het verdedigen van ons nauw bemeten eigen belang?
Kan het zo zijn dat vrijwel alle mensen op onze wereld graag voldoende eten en een dak boven hun hoofd willen hebben?
Kan het zo zijn dat mensen willen kunnen zeggen wat ze denken en samen willen komen met wie ze willen?
Kan het zo zijn dat mensen in vrijheid hun godsdienst willen beleven als ze er een aanhangen, zonder daarmee de vrijheid van andere mensen om hetzelfde te doen te beperken?
Kan het zo zijn dat die mensen graag een nuttige bijdrage aan het leven op deze wereld willen leveren?
Kan het zo zijn dat we gezamenlijk optreden tegen iedereen die dat allemaal aan zijn laars lapt, er niets mee te maken zegt te hebben?
Veel vragen en hier en daar een impliciet antwoord.
Ik heb wel sympathie voor de actie van de Amerikanen. Of hun motieven het verdedigen waard zijn is weer een andere vraag. De methoden van Osama waren dat in elk geval niet. Net zo min als die van Ahmedinejad, Khadaffi of Asad.
Ik word soms een beetje lacherig van Nederlandse parlementariers en journalisten, die hun principes zo hoog hebben zitten dat ze er nooit meer onderdoor kunnen kruipen. Wij Nederlanders sturen soldaten een oorlog in en willen vervolgens elke afgevuurde kogel verantwoord zien, liefst met de NAW-gegevens van degene op wie geschoten werd erbij.
Osama is dood. De wereld is daarmee een ietsiepietsie betere plaats om te leven geworden, maar we zijn er nog lang niet.
Soms zijn onconventionele maatregelen nodig om lieden die helemaal niets met conventies hebben uit te schakelen. Zachte heelmeesters maken immers stinkende wonden. Merkwaardigerwijs hoor ik dat dezer dagen niemand zeggen.
Zolang onconventionele maatregelen niet het enige zijn dat we doen, kunnen ze heel effectief zijn.
Is er iemand die Nelson Mandela veroordeelt voor zijn opvatting met betrekking tot het geoorloofd gebruik van geweld tegen het apartheidsregime?

Mislukte samenwerking

Vandaag meldt 'De Limburger' op de voorpagina dat de samenwerking tussen de gemeenten Gulpen-Wittem, Vaals en Valkenburg aan de Geul mislukt is. De burgemeesters van beide eerstgenoemde gemeenten hebben dinsdagavond hun gemeenteraden gezamenlijk ingelicht. Overigens zonder de gemeente Valkenburg in te lichten. Die hoorde woensdagochtend pas dat de andere twee de stekker uit het samenwerkingsproject getrokken hadden. Volgens burgemeester Van Loo van Vaals is er sprake van een cultuurverschil. 'We spreken een andere taal', stelde hij. Dat is natuurlijk niet zo. In alle drie de gemeenten wordt gewoonlijk Nederlands gesproken. Van Loo bedoelt en zegt dat Valkenburg iets anders wil dan de andere twee gemeenten. Het Geulstadje wil een vooraf dichtgetimmerd proces. Doel en kosten ( opbrengsten? ) moeten vanaf het begin duidelijk zijn. Gulpen-Wittem en Vaals zien meer in een organisch groeiproces, waarbij niet alles vooraf bepaald is. Samenwerken blijft moeilijk, zoveel is duidelijk. Maar wat is eigenlijk het probleem? Waarom wordt er geprobeerd tot samenwerking te komen? Het ligt voor de hand te veronderstellen dat er hier en daar efficiencywinst te behalen valt als zaken maar een keer voor drie gemeenten gedaan worden in plaats van drie keer. Aan de andere kant is al vaak aangetoond dat schaalvergroting niet de vooraf gedachte en verwachte resultaten oplevert. Professor Korsten heeft ooit het SETA ( Samen En Toch Apart ) model bedacht voor dit soort situaties. Dat blijkt echter in de praktijk van deze drie gemeenten ook niet te werken.
In de ogen van de meeste (lokale) politici moet samenwerken vooral iets opleveren en mag niets kosten. Vooral geen zeggenschap. De gemeenteraden willen baas in eigen huis blijven.Ook de verhoudingen in Parkstad Limburg met Heerlen als grootste gemeente en - over de grens - in de Staedteregion Aachen met Aken als grootste stad worden door discussies over zeggenschap gedomineerd. Die gaan vooral over de vorm, over macht, over invloed en maar zelden over inhoud. Kennelijk is de noodzaak voor samenwerking niet zo groot, dat dit soort discussies naar de achtergrond verdwijnen en er pragmatisch naar mogelijkheden voor samenwerking die vooral iets oplevert voor de burgers gezocht wordt.
Is de burger eigenlijk wel het uitgangspunt voor de organisatie van de (lokale) overheid? Steeds vaker nemen ook gemeenten het woord klant in de mond als ze het over hun inwoners hebben. De cruciale vraag is echter of de gemeentelijke processen de burger wel als uitgangspunt hebben of dat andere ( politieke en electorale ) belangen prevaleren. Misschien is dat laatste wel het echte probleem!

Het onbehagen (verdriet) van Limburg

In ‘De Limburger’ van vandaag las ik – in het kader van de serie over ‘Het Onbehagen’ – een interview met Marcia Luyten en ook de oproep om eventuele tips door te geven.

Marcia Luyten kijkt door de bril van de econoom en cultuurhistoricus naar Limburg. Zelf vertrok ze, omdat er in Heerlen niets gebeurde , terwijl in Amsterdam alles gebeurde. Alles? Wat was dat dan? Misschien was het de veronderstelling dat de wereld wel degelijk te veranderen was door het nastreven van idealen.
In het interview komt de invloed van de kerk en de mijnen terecht ter sprake. De Limburgers moesten hard werken en luisteren. De rest werd geregeld. De pastoor, de directeur, de schoolmeester en de politiek ( de KVP, het CDA ) hielden de touwtjes strak in handen. Ze predikten een realisme, dat bij veel Limburgers wellicht geleid heeft tot een instelling van ‘ut kunt wie ut kunt’. Na de sluiting van de mijnen, kregen velen inderdaad zware klappen te verwerken. Omscholen en weer werkeloos. Bedrijven die subsidies kwamen opstrijken en weer verdwenen. De kinderen van die generatie hebben dat meegekregen. Kijk eens wat ZE allemaal met ons doen!
In dezelfde krant van zaterdag staat een artikel over de laatste werknemers van Limburg Kozijnen met de kop : ‘We willen respect en menselijkheid’. Ook die werknemers willen een wereld die anders is, dan die welke ze nu ervaren.
In dit verband is de Amerikaans-Joodse filosofe Susan Neiman, directeur van het Einstein Forum in Berlijn ( Potsdam )interessant. In het aprilnummer van Filosofiemagazine staat een interview met haar. En ook in het door haar geschreven boek met de titel ‘Morele helderheid, goed en kwaad in de 21ste eeuw’ kunnen verdere aanknopingspunten gevonden worden.
Kort gezegd komt het erop neer dat mensen aangetrokken worden door de hoop op een beter leven. Ze hebben geen behoefte ( meer ) aan politici die in niets meer geloven behalve in machtspolitiek en de poll van de dag. Ze hebben wel behoefte aan een politiek die verder gaat dan begrotingsplaatjes en aan politici die ergens voor durven te staan.
Van Wilders kun je veel zeggen, maar niet dat hij nergens voor staat. Zijn populisme heeft mede zo’n grote aanhang, aldus Nieman, omdat het nog idealistisch durft te zijn ( geef Limburg terug aan de Limburgers! ). Of dat iets zal oplossen is de vraag, maar kennelijk beantwoordt het wel aan een behoefte. Daarenboven sluit de politiek van Wilders naadloos aan bij de ook door Marcia Luyten verwoorde aard van de Limburgers om anderen de schuld te geven.

Kwaad

Afgelopen woensdag keek ik ‘s avonds laat nog even TV. Ik werd getroffen door twee dingen. Allereerst een clipje in de zap-service van Pauw en Witteman. Daarin was te zien hoe een klein agressief jongetje een grotere, zware goedzak vuistslagen in zijn gezicht toediende. De grote deed niets. Even later kwamen de twee weer in beeld. De kleine bleef slaan. En toen ineens was het genoeg. De dikke bewoog! Hij greep de kleine druktemaker bij zijn lurven, tilde hem op en kwakte hem op de grond. Zo, dacht ik, dat is opgelost. Die kleine is genezen. Iedere agressieveling komt een keer in zijn leven zijn Waterloo tegen. Weer even later kwam de dikke in beeld. Hem werd gevraagd waarom hij dat gedaan had. Hij zei, dat hij er gewoon genoeg van had. Ik werd kwaad. Waarom vragen ze dat hem? Waarom stellen ze het gedrag van die kleine niet aan de kaak? Kennelijk is het toegestaan zonder reden iemand op zijn gezicht te timmeren, maar niet om iets terug te doen. In welke wereld leven we eigenlijk, vroeg ik me af? Kleine , agressieve, mannetjes met grote bekken kunnen hier hun gang gaan zonder dat ze op hun gedrag aangesproken worden. Wie zichzelf verdedigt wordt ter verantwoording geroepen.
Ik ging naar Nederland 2 en viel in een VPRO-documentaire over Iran. ‘The green wave’. Indrukwekkend materiaal over de beweging die voor en na de laatste verkiezingen de hoop op een nieuw Iran voeding gaf. Brutaal neergeslagen door Ahmedinejad en Khamenei. Verkiezingsfraude, intimidatie, martelingen. Alles in naam van de ideologie. De elementaire rechten van mensen worden letterlijk met voeten getreden. De internationale gemeenschap doet niets. Wie pakt figuren als Ahmedinejad , Sadat en Kadhafi nu eindelijk eens bij kop en kont en maakt een einde aan hun willekeurig geweld? Wie of wat steunen wij eigenlijk? Steunen wij de mensen , die proberen van deze wereld een betere plaats te maken of steunen wij degenen die haar uitmelken en zichzelf verrijken ten koste van hun eigen volk? Steunen wij idealen ( hebben we die nog?) of kijken we alleen naar ons nauw bemeten eigenbelang? Ik ging kwaad naar bed en kon de slaap maar moeilijk vatten.

Maxime Verhagen en de multiculturele samenleving

In navolging van Sarkozy, Merkel en Cameron heeft Maxime Verhagen de multiculturele samenleving mislukt genoemd. We zijn niet trots op Nederland! Nee, dan de Amerikanen. Waar ze ook vandaan komen, ze vinden zichzelf in de eerste plaats Amerikaan. Heel moedig van Maxime! Niet Texaan, niet Californiaan. Amerikaan! Niet Fries, niet Limburger. Nederlander! Niet Nederlander, niet Duitser, niet Fransman, niet Engelsman. Europeaan! Rutte gouverneur en Maxime is nergens meer. Dan gaat de vergelijking tenminste weer een beetje op!

Egypte : een duivels dilemma

Tunesië is uit het nieuws verdrongen. Het heeft dan ook geen Suez-kanaal. Egypte domineert nu de tv-staions en de kranten. Obama en Clinton dringen aan op een vreedzame wisseling van de macht. Merkel en Sarkozy papegaaien hen na.
In Iran werd Zahra Bahrami opgehangen. De vrouw, met een dubbele nationaliteit, was op familiebezoek en nam deel aan een demonstratie tegen het afschuwelijke regime van Khamenei en Ahmedinejad. Die twee steunen nu de protesterende bevolking van Egypte. Het kan verkeren.
De Amerikanen hebben het moeilijk. Ze hebben Mubarak jarenlang in het zadel gehouden. Maar het zijn ook democraten, die het volk niet kunnen negeren. Iran probeert de Amerikaanse positie in Egypte te ondermijnen in de hoop dat de moslim broederschap daar de macht over neemt. Het Suez-kanaal, waar doorheen schepen dagelijks 1,8 miljoen barrel olie transporteren, speelt een belangrijke rol in de opstelling van de internationale gemeenschap.
Obama riep de Egyptenaren op vreedzaam te protesteren. Geen geweld en geen vernielingen! Ook Mubarak roept op om te demonstreren binnen de grenzen van de wet, die hij zelf stelt.
Er vallen doden en gewonden door het gewelddadige optreden van zijn politie!
Vreedzaam protesteren heeft enkel zin als er aan de andere kant een regime is, dat daar gevoelig voor is, dat wil luisteren en reageren. Die neiging, die eigenschap hebben dictators in het algemeen niet. Zij willen de macht behouden, zichzelf blijven verrijken ten koste van hun volk. Ze arresteren , martelen en vermoorden tegenstanders, ze schakelen de communicatiemogelijkheden uit.
Mandela, om maar eens een voorbeeld te noemen, geloofde en gelooft niet in geweldloosheid als principe, maar wel in geweldloosheid als tactiek. Als hij niet in de tweede helft van 1960 tot de conclusie gekomen was , dat geweld onvermijdelijk zou zijn, bestond het apartheidsregime in Zuid- Afrika waarschijnlijk nog steeds. Jezus ranselde de tollenaars de tempel uit. In sommige situaties is kracht de enige taal die gebruikt kan worden. De omstandigheden bepalen het te kiezen middel. De Amerikanen hebben niet gewacht op vreedzame demonstraties van het volk tegen het regime van Saddam Hussein in Irak. Geweld voor de ‘goede zaak’ is toegestaan. En om te bepalen wat de ‘goede zaak’ is hebben we principes nodig, aan de hand waarvan de afweging gemaakt kan worden.
Het probleem in Egypte is dat er geen goed georganiseerde oppositie is. Dat er geen getrainde mensen zijn, die over wapens beschikken en op een georganiseerde manier het regime omver kunnen werpen. Dat kan vaak alleen met de hulp van buitenlandse mogendheden, die er belang bij hebben. De westerse wereld heeft er belang bij, dat het Suez-kanaal open blijft. Ze roepen daarom op tot vreedzame protesten, om een slachting onder de weerloze bevolking te voorkomen. Ze zijn niet bereid om de bevolking van de Arabische dictaturen in Tunesië, Algerije, Marokko, Jemen, Libië, Egypte of Iran te bewapenen en te helpen organiseren. Bang als ze zijn voor het fundamentalistisch islamitisch gevaar en bang als ze zijn dat hun economische en financiële belangen geschaad zullen worden. Een duivels dilemma.