Brexit

Voor veel mensen is de uitslag van het referendum in Groot-Brittannie natuurlijk het nieuws van de dag. Het is geen groot nieuws hier op de Filipijnen. We nemen er hier min of meer kennis van. De beurs is iets meer dan 1% in de min en de euro blijft ten opzichte van de peso redelijk stabiel.

De Filipijnen werken sinds oktober van verleden jaar samen met negen andere landen in ASEAN. Een gemeenschappelijke markt, met vrij verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal. In feite vergelijkbaar met de Europese Unie, zij het dat er nog geen ASEAN-Hoog Gerechtshof is, dat stelt dat haar regels prevaleren boven het nationaal recht, algemeen geldend zijn en dat het zowel horizontaal als verticaal bevoegd is om geschillen te beslechten. Er is ook geen ASEAN-parlement.

In de Europese Unie wreekt zich nu het gebrek aan democratische legitimiteit en representatie. De unie is economisch, het is een rechtsgemeenschap, maar het is geen politieke unie. De Britten waren altijd al tweeslachtig. Ze zijn wel lid, maar niet van de monetaire unie en evenmin nemen ze deel in het Schengen verdrag. Ze hebben steeds geprobeerd het beste uit twee werelden te halen. Nu ze besloten hebben helemaal te vertrekken, worden ze weer een echt eiland in de Noordzee. De Schotten en de Noord-Ieren zijn niet blij. Misschien gaan die wel ijveren voor nieuwe referenda om zelf onafhankelijk van het United Kingdom te worden en weer toe te treden tot de EU.

David Cameron heeft intussen aangekondigd te zullen aftreden. Hij trekt daarmee de consequenties uit het nipte verlies van zijn Bremain campagne. Het volk heeft gesproken en het volk heeft altijd gelijk, ook als het naderhand ongelijk blijkt te zijn. Dat is democratie. De wil van het volk zal uitgevoerd worden, maar Cameron acht zichzelf niet de juiste persoon om het land naar de totale onafhankelijkheid te leiden. Een begrijpelijke en nobele beslissing. Mensen als Boris Johnson of Nigel Farage mogen het nu proberen over te nemen. De gevolgen van Brexit zijn in hun volle omvang nu nog niet te voorzien. Veel zal afhangen van de opstelling van de 27 andere EU-lidstaten. Willen ze de de Britten straffen of willen ze een werkbare nieuwe relatie? We gaan het zien. Het zou mijns inziens in ieder geval van wijsheid getuigen een poging te wagen om heel veel inzicht te krijgen in en lessen te trekken uit de diepere motieven van de meerderheid van de Britse bevolking.

De meerderheidskeuze van de Britten is een uiting van aan de ene kant afkeer van de politieke elites, die hun voeling met het gewone volk kwijt zijn en aan de andere kant toenemende gevoelens van onzekerheid, onveiligheid en onoverzichtelijkheid ten gevolge van schaalvergroting en globalisering. Meer, groter en sneller betekent dat heel veel mensen het niet meer kunnen volgen, verklaren en daarom afhaken. Populistische politici spelen hierop handig in. Het hoeft niemand te verbazen dat Wilders er als de kippen bij was vanochtend om de Britten te feliciteren en een soortgelijk referendum in Nederland te eisen. Het uiteenvallen van de Europese Unie dreigt. Het continent dreigt weer eens verdeeld te raken als in zijn slechtse dagen, een verdeeldheid die veel narigheid heeft veroorzaakt.

De echte opdracht is te zoeken naar een invulling van het Europees project, die wel het verouwen kan winnen van de verschillende volkeren.En hier op de Filipijnen kunnen we enkel lering trekken uit de geschiedenis van de Europese Unie en proberen niet dezelfde fouten te maken.

Veto’s en vertelsels

Eilandbewoners zijn en blijven een apart slag mensen. Dat geldt bij ons voor de bewoners van de Waddeneilanden en het geldt evenzeer voor de Britten, de Schotten en de Ieren. Soms lijkt het net alsof op een eiland alles net iets later gebeurd. Neem bijvoorbeeld de debatten in het Britse Lagerhuis. Een lust voor oog en oor. Niks ‘doe eens normaal man’, maar ‘right honourable gentleman’. Het klinkt als eeuwen geleden. Ik heb genoten van een debatje tussen Cameron en labourleider Miliband naar aanleiding van de Eurotop afgelopen week, waar Cameron zijn veto uitsprak over de plannen om de Euro te redden en de Europese Unie bijeen te houden. ‘Het was de keuze,’ aldus Cameron,’ tussen een slecht verdrag of geen verdrag. En dus was geen verdrag , een veto, de goede keuze.’ ‘Wat nou veto?’, opperde Miliband. ‘Voor zover ik het tot nog toe begrepen heb is er als je een veto uitspreekt geen verdrag, dan gaat het allemaal niet door. Maar ze gaan daar aan de overkant gewoon door, alleen zonder ons. Dat noem ik geen veto. Dat is een nederlaag. We zijn gewoon verslagen. We zitten in een isolement, dankzij deze ‘right honourable gentleman’. ‘ Het zal Cameron een zorg wezen. Hij weet dat de meeste eilandbewoners sinds mensenheugenis een pestpokkenhekel aan het vasteland hebben.

Mark Rutte had David Cameron in de trein nog zo beloofd alles op alles te zullen zetten om het de Britten mogelijk te maken binnen boord te blijven, maar het mocht niet baten. Kleine Mark had te weinig in de melk te brokkelen. Er werden teveel bevoegdheden overgedragen aan onder meer de Europese Centrale Bank. Dat kon Cameron in de City van Londen niet verkopen. Mark hield David nog voor, dat hij thuis toch gewoon kon vertellen dat zulks niet het geval was. ‘Ze snappen er toch niks van. Doe maar alsof het heel ingewikkeld is en je nu nog geen beslissing kunt nemen. Daarvoor moet je toch precies weten wat er in dat verdrag komt te staan en het duurt nog wel even voor dat uitgekristalliseerd is. Dat moet ik ze bij ons ook wijsmaken om een rustige kerst te hebben, ‘ probeerde hij nog. Maar Cameron was niet te vermurwen. Voor eilandbewoners gelden de wetten van het vasteland nu eenmaal niet. Ze staan liever op het menu dan dat ze aan tafel zitten, zou Lia van Bekhoven zeggen. Die rijden uit pure balorigheid in hun Morris Mini gewoon links en knallen dan frontaal op de rechts rijdende Europese spelersbus, zoals Tom Janssen het prachtig uitgebeeld heeft in zijn cartoon in Dagblad De Limburger. Over slachtoffers is nog niets bekend, maar de ravage is groot. In ieder geval is Nick Clegg, de Engelse Pechtold, er slecht aan toe. Hij zat naast Cameron in die mini en keek net even de andere kant op, toen Cameron op ramkoers ging.

Papandreaou en de stuipen

De Grieken jagen de beurzen de stuipen op het lijf. De Grieken? George Papandreaou! De premier als pars pro toto. Leiders als modellen voor hun volk. Sarkozy voor de speelse Fransozen, Merkel voor de grondige,hardwerkende Duitsers en Berlusconi voor de onbetrouwbare, flirtende Italianen. Die hebben tenminste een gezicht. Wie staat voor de Spanjolen, voor de Portugezen? Cameron doet zijn best, maar het lukt nog niet helemaal. Hadden ze maar rechts moeten gaan rijden en lid moeten worden van de eurozone, die eigenwijze Engelsen. De Belgen zoeken nog een representatief gezicht, maar nemen rustig de tijd. Daar krijgen de beurzen ook de stuipen van. Het maakt dus niet uit of er wel een of geen gezicht is, de stuipen vinden hun weg naar de beurzen toch wel.

Stuipen zijn krampachtige samentrekkingen van spieren, die doorgaans optreden bij kinderen tussen de drie maanden en de zes jaar. Meestal wijzen ze op het begin van een koortsperiode. Als het vaker voorkomt kan dat duiden op epilepsie. Doorgaans is er bij stuipen echter geen reden voor paniek. Stabiele zijligging, kleding losmaken en goed kijken. Duurt het langer dan tien minuten dan wil een klein anaal toegediend lavement met een snuifje valium nog wel eens helpen.

Als de beurzen stuipen hebben is er derhalve geen reden voor paniek. Leg ze plat, maak knellende boordjes los en wacht af. Beurzen hebben veel weg van le malade imaginaire. Ze doen alsof ze ziek zijn en intussen worden er bakken met geld verdiend. Als hun koortsthermometer, misschien is koersthermometer hier beter, daalt lijken zij ziek, terwijl de koorts ergens anders juist aanwezig en stijgende is. Beurzen zijn helemaal niet ziek en ook niet zielig. Ze jagen de koorts bij anderen op, om daar zelf van te profiteren.

Ik heb wel bewondering voor die Papandreaou. In zijn eentje de beurzen de stuipen op het lijf jagen. Hij pakt ze terug. Hij maakt ze echt ziek. De grote graaiers verliezen nu echt. Niks herstel. Griekenland is niet ziek maar de beurzen. Onze calvinistisch zuinige en liberale Rutte wringt zich in alle bochten om dat te voorkomen. Hij denkt, dat hij zo belangrijk is dat alles wat hij zegt tot stuipjes bij de beurzen zou kunnen leiden. Dat is niet waar. Daarvoor is hij veel te zuinig en heeft hij te weinig schulden gemaakt. Bij de banken en beurzen ben je pas echt belangrijk als je minstens een paar miljoen schuld hebt. Daaronder draaien ze je eenvoudig de nek om en nemen hun verlies. En onder het biljoen staatsschuld tel je ook niet echt mee in deze wereld. In Europa voldoen alleen de Duitsers, de Fransen en de Italianen aan dat criterium en die hebben dus ook een smoel. En Papandreaou heeft nu een smoel. De beurzen hebben geprobeerd de Grieken als kop van jut te gebruiken. Dat dreigde bijna te lukken. Totdat de Griekse premier zijn rug rechtte en ze de stuipen op het lijf joeg. Hopelijk sterven de beurzen en banken aan deze koortsperiode en kunnen we eindelijk islamitisch gaan bankieren.