Over ratten en staatsraden

Als ik een ding geleerd heb is het wel dat je vijanden meestal dichterbij zijn dan je denkt. Frans Timmermans weet dat nu ook. Voordat hij overweegt een gooi te doen naar het partijleiderschap van de PvdA , wil hij eerst weten wie zijn emailtje aan de fractie naar de pers gelekt heeft. Dat kan hij gevoeglijk vergeten. Jaren geleden al las ik het meesterwerkje van Joep Schrijvers met de titel ‘Hoe word ik een rat?’. Ik kan het hem aanbevelen. Verplichte literatuur voor iedereen die samenwerking hoog in het vaandel heeft staan en zich afvraagt waarom het maar niet wil lukken. Konkelen, draaien, manipuleren, roddelen en zagen aan stoelpoten, samenzweren, streken uithalen, dubbele agenda’s, lekken, werken met de ellebogen en kontenkruiperij, het is allemaal normaal. Je bent bijna naïef als je probeert het spel netjes te spelen. Net zoals je naïef bent als je in de mogelijkheid van een andere, betere wereld blijft geloven. Govert Derix heeft er zaterdag nog een uitstekende column over geschreven in de Limburgse kranten onder de kop ‘Im Westen nichts Neues’. Het lijkt erop dat het rattengedrag tot norm verheven is. De belastingdienst, de politie, de PVV, de pers, allemaal bedienen ze zich van anonieme tipgevers. Verklikkers - meldpunten schieten als paddenstoelen uit de grond. De moed om elkaar aan te spreken hebben we verloren en wie het toch aandurft kan rekenen op een grote mond of krijgt op zijn minst te horen dat hij de gezelligheid en de lieve vrede niet moet verstoren. Gelukkig hebben we altijd nog de mogelijkheid om te kiezen. Zoals die twee journalisten die via facebook een multiculti overlastfeestje georganiseerd hebben in Utrecht. Samen tegenover wij-zij. Onze regering zou ook kunnen kiezen. Bijvoorbeeld om te luisteren naar de adviezen over voorgenomen wetgeving van de Raad van State. In vergelijking met het vorige kabinet geeft die Raad van State veel (60%) vaker een negatief oordeel en adviseert het betreffende voorstel niet naar de Tweede Kamer te sturen. Het kabinet legt die adviezen echter naast zich neer. De ratten van de verklikkers – meldpunten zijn in de ogen van onze regering kennelijk betere raadgevers op het gebied van nieuwe wetgeving dan de rechtsgeleerden van de Raad van State. Die kan dus binnenkort ook bij het oud vuil als er toch bezuinigd moet worden. Dan heeft ook Donner een verkeerde keuze gemaakt.

Denken, danken en doen

Aan het einde van zijn loopbaan schrijft gouverneur Frissen, samen met Govert Derix, het boek In den beginne – over de toekomst van de beschaving. Het is al het tweede boekwerk van beide heren in korte tijd. Eurosofie verscheen vorig jaar. Het lijkt erop, dat Frissen de laatste jaren van zijn gouverneurschap in de ban is geraakt van denken en danken.

In den beginne was er het woord en dat woord was ‘zijn’ en niet ‘hebben’. De Euregio Maas – Rijn is de bakermat van het Rijnlands model, dat – in tegenstelling tot het Angelsaksische model – alle mensen ziet als verantwoordelijke stakeholders van deze wereld. Bij de Angelsaksen gaat het enkel om shareholdersvalue. Juist in deze regio moet de europeanisering van onderop op gang gebracht worden. We moeten ons ervan bewust worden, dat Europa onze enige kans is en dat we kansloos zijn als we ons achter onze eigen grenzen verschuilen. Mooie woorden.

Na het einde van zijn loopbaan komt ook oud – gedeputeerde Ger Kocklekorn in de Italiaanse Toscane tot de conclusie dat dromen geen bedrog hoeven te zijn ook al worden ze, door wat hij de ‘heersende financieel – economische Realpolitik’ noemt, als naïef afgeschilderd. Als we het geld dat besteed is aan het militaire antwoord op 9|11 besteed zouden hebben aan de ontwikkeling van Afrika, dan zouden onvermoeibare, atletische zwarte jongemannen nu niet met bootjes vol tegelijk op Lampedusa landen om vervolgens te proberen ons de spiegels en kralen terug te verkopen, waarmee onze koloniale voorvaderen hun continent hebben leeggeroofd. Mooi gezegd.

Ik word blij van zoveel inzicht en wijsheid. Zou het dan toch nog goed komen? Er moet nog heel wat gebeuren voor we al die jongeren hier in Europa een toekomstperspectief kunnen bieden. Volgens Frissen bieden bij ons de hoogwaardige maakindustrie en de kennisgerelateerde bedrijvigheid dat perspectief. Overigens hebben ze in Azië ook universiteiten. Misschien is het wel een beetje arrogant om te denken, dat mensen overal elders op de wereld dommer zijn dan wij. Nog veel meer moet er gebeuren willen we de jongeren in Egypte, Tunesië en Libië aan werk helpen, zodat ze een inkomen kunnen verdienen en een menswaardig bestaan opbouwen. Er is nog onmetelijk veel werk te verrichten voor we zover zijn, dat de Afrikaanse jongeren in staat gesteld hebben zichzelf te verlossen van honger, dictatuur en corruptie.

Er bestaat een gigantische kloof tussen denken en doen. Wat hebben Frissen en Kockelkorn in hun respectievelijke loopbanen gedaan om deze idealen te verwezenlijken? Of is dit inzicht iets, dat je pas op latere leeftijd, tegen het einde van je loopbaan, verwerft? Wat hadden ze kunnen doen? Of zouden ze, als ze deze ideeën geventileerd hadden , voor naïeve idioten versleten zijn? Als ze gezegd hadden, dat het de hoogste tijd was, dat we pas op de plaats maken, dat we hier uitgegroeid zijn, dat we het met aanzienlijk minder zullen moeten doen, dat we niet meer twee keer per jaar op vakantie kunnen, dat anderen nu gaan groeien en dat de wereldkoek eerlijker verdeeld gaat worden zouden ze – vanwege psychische instabiliteit - uit hun ambt gezet of niet meer herkozen zijn. Maar het blijft fijn, dat ze – nu ze de veilige haven van het pensioen bereikt hebben – zeggen wat ze er echt van vinden. Nu moeten we nog wat mensen vinden die er iets aan gaan doen.

De paradox van de media. Atrium en Orbis.

Govert Derix en Leon Frissen hebben samen in 2010 een boek gepubliceerd met de titel Eurosofie. ( Downloaden kan via de site van de Provincie Limburg ). Derix heeft daarvoor een aantal essays geschreven en die met Frissen besproken. Het boek is de weerslag van de aanscherping van het denken over Europa in deze dialogische ontmoetingen. Een voorname constatering van de heren is, dat de Eurealpolitiek behoefte heeft aan idealen, die door de sense of urgency aan kracht moeten winnen. Te hopen valt, dat de huidige crisis daaraan bijdraagt. Derix schetst in een van zijn essays een aantal paradoxen met betrekking tot de samenwerking. Paradox niet in de klassieke betekenis, maar meer als iets wat tegen de verwachting in gebeurt.

Een van die paradoxen is die van de media. Die luidt alsvolgt: “Je zou verwachten dat euregionale eenheid gepaard gaat met het ontstaan van euregionale media. Voor de vorming van een sociaal-economische eenheid zijn media immers cruciaal. (…) Toch neemt de ‘mediale’ eenheid in de EMR eerder af dan toe, en kijken bewoners steeds minder vanzelfsprekend naar zenders van euregionale gebiedsgenoten aan de andere kant van de binnengrenzen.”

Een mooi voorbeeld daarvan is het Commentaar met de titel Atrium/Orbis in Dagblad De Limburger vandaag. De auteur betoogt daarin, dat het - in het belang van de consument - goed is, dat de NMa, de mededingingsautoriteit in Nederland, zich bemoeit met de fusie tussen de ziekenhuizen in Heerlen en Sittard-Geleen. Merkwaardig noemt de schrijver het echter dat de NMa in haar onderzoek ook ziekenhuizen over de grens, zoals die van Genk, Hasselt, Tongeren en Aken betrekt. De NMa krijgt ervan langs. Ze zet, aldus de commentator, een grote bek op en is door het dolle heen.

Van een Limburgse krant zou men toch mogen verwachten, dat het denken niet ophoudt bij de ( overigens officieel niet meer bestaande ) grens. Meestal treft juist randstedelijke instanties dat verwijt. Des te opmerkelijker is het te moeten constateren, dat het denken van de Limburgse media kennelijk wel bij de grens ophoudt en dat de door Derix geschetste paradox inderdaad bestaat. Met het denken van patiënten is dat overigens al lang niet meer het geval. Vele Limburgers bezoeken ziekenhuizen in onze buurlanden en zien de grens niet als een belemmering daarvoor. Ook zorgverzekeraars zijn in overwegende mate dat station al gepasseerd. Alleen de krant kennelijk niet. Media zijn erg belangrijk voor de meningsvorming bij het lezend publiek. In plaats van het toe te juichen, dat de NMa ook over de landsgrenzen kijkt om wellicht te constateren, dat er nog voldoende sprake is van concurrentie om een fusie tussen de ziekenhuizen van Heerlen en Sittard-Geleen mogelijk te maken, trekt de krant een eng, nationaal jasje aan en doet alsof de ziekenhuizen in de Euregio geen invloed hebben op de patiëntenstroom en , sterker nog, alsof ze helemaal niet bestaan. Zou het de invloed van de PVV zijn of is het gewoon een vergissing?

Macht en verantwoordelijkheid, Gasland en La Belle Verte

Afgelopen zaterdag las ik een column van Govert Derix in de krant. De kop erboven luidde: “Twintig centimeter per uur”. Die verwijst naar het feit, dat planten en dieren zich al veertig jaar met gemiddeld twintig centimeter per uur naar koelere gebieden verplaatsen. De les is, dat de natuur geen nieuwsberichten nodig heeft om in beweging te komen, dat ze weet wat ons boven het hoofd hangt en dat wij mensen achter de feiten aan lopen en het uiteindelijk zullen afleggen tegen de trage krachten van de natuur. Derix kijkt naar de aarde vanuit het perspectief van een buitenaardse beschaving die ons wellicht ooit zal beschrijven als het dier dat niet toekwam aan wat echt noodzakelijk is.

Die zienswijze is schitterend verbeeld in een film van Coline Serreau met de titel La Belle Verte. Mila, kleindochter van een aardse moeder wil, als enige van de bewoners van een verre planeet, wel terug naar de aarde. Wat ze daar aantreft maakt haar niet vrolijk. De vervuilde lucht maakt alle mensen ziek. Het water is niet te drinken(dat deed me onmiddellijk denken aan de documentaire Gasland van Josh Fox die ook zo mooi laat zien hoe de natuur met behulp van de orkanen Rita en Katrina het door mensen in zee gedumpte afval terugbezorgt waar het vandaan kwam), als je geen geld hebt, heb je niets, als je geen documenten hebt, besta je niet. Is lippenstift een medicijn om van je te laten houden? La Belle Verte is de moeite van het bekijken meer dan waard. Doen dus!

Govert Derix komt tot de conclusie, dat we behoefte hebben aan mondiale beslissingsstructuren met een verantwoorde blik op de lange termijn. Ik ben dat hartgrondig met hem eens. Tegelijkertijd leveren wij hier echter achterhoedegevechten over het afstaan van een beetje soevereiniteit aan Europa. Als je ons zo bezig ziet, zou je bijna gaan geloven dat de Maya’s gelijk gaan krijgen met hun voorspelling dat – om het met Derix te zeggen – het ruimteschip aarde op 21 december aanstaande uit de bocht zal vliegen. Er is dringend behoefte aan een Nieuw Geloofwaardig Toekomstvisioen, zegt Derix.

Chaos voor wedergeboorte, zo noemt een van Mila’s zonen het tijdperk waarin de bewoners van de verre planeet in La Belle Verte afgerekend hebben met de vervuilers en de uitbuiters. Een totale , vreedzame boycot van alle producten, die bijdragen aan de vervuiling van de aarde en tot stand gekomen zijn door uitbuiting van mensen, behoorde tot de strategie. Het doet denken aan Rousseau. Het klinkt romantisch. Wij kunnen echter niet terug. We gaan vooruit, maar niet alles wat we vooruitgang noemen is dat ook daadwerkelijk. Vervuiling , uitbuiting, bewuste misleiding en eigen-volk-eerst-denken zijn misdaden tegen de menselijkheid. Wij zouden er goed aan doen onze kennis en kunde in te zetten voor een verantwoord beheer van de aarde, voor het herstellen van verstoord evenwicht. Dat heeft alles te maken met macht en verantwoordelijkheid.