Tuesday, 30 August 2011

Tijd voor nieuwe bedenksels

Zondagavond zag ik in Zomergasten Guy Verhofstadt. Voormalig eerste minister van onze westerburen en nu leider van de fractie der vrije liberalen in het Europees Parlement. Ik voelde me aangesproken door zijn visie op Europa. De Verenigde Staten van Europa als perspectief. Victor Hugo had het al gezien. Eigenlijk schrok ik ook wel van mezelf. Hoe kon ik het nu eens zijn met een liberaal? Deze voorvechters van de vrije markt zijn toch eigenlijk de veroorzakers van alle ellende die we nu voor onze kiezen krijgen. Verhofstadt nuanceerde de vrijheid van de vrije markt al snel. Als we de markten hun gang laten gaan roepen we het onheil over ons af. Er moeten dus grenzen gesteld worden. Markten, dacht ik, worden toch ook bestierd door mensen. Wat zijn dat voor mensen, die alleen maar in hun rechter kontzak denken? Waar ik het met Guy oneens bleef, was op het punt van de economische groei als panacee tegen alle problemen. Wij, in het rijke westen, moeten groeien tegen de klippen van de hel omhoog. Anders zijn we niet in staat om onze schulden af te betalen en tegelijkertijd onze levensstandaard op hetzelfde niveau te houden. Als we maar blijven groeien zal de wereld uiteindelijk uit haar voegen barsten. Natuurlijk heeft de wereldeconomie nog wel groeimogelijkheden. Er zijn nog miljarden mensen, die ver verwijderd zijn van wat wij normaal vinden. Het toilet met waterspoeling en de mobiele telefoon hebben in India een economische revolutie veroorzaakt. Die miljarden mensen die hun mars naar de moderniteit nog moeten volbrengen zullen wel de middelen moeten hebben om zich de zegeningen daarvan aan te schaffen. Net zoals wij ons die middelen verschaft hebben. En als de groei niet onbegrensd is, ontkomen we niet aan een gigantische herverdelingsoperatie op wereldschaal. Op alle fronten. Herverdelen betekent voor ons inleveren, want wij hebben ons een onevenredig deel van de koek toegeëigend. Wij willen liever niet inleveren. Wij willen houden wat we hebben. Wij verdedigen. Wij zijn in het defensief gedrongen. Wij doen alsof de koek onbegrensde groeicapaciteit heeft. Inleveren is geen populaire boodschap.

Ook doen wij net alsof de door sommige van ons bedachte concepten, zoals economie en geld, een absoluut en wetmatig karakter hebben, waaraan iedereen onderworpen is. Maar uiteindelijk zijn het niet meer dan bedenksels, waarmee we proberen onze onderlinge relaties te ordenen. We kunnen ook andere, nieuwe dingen bedenken. We zouden kunnen bedenken, dat ons eerste belang is de planeet leefbaar te houden voor mensen, dieren en planten. We zouden kunnen bedenken, dat we in staat zijn om genoeg voedsel voor alle mensen te produceren en dat het vrij eenvoudig is om dat goed te verdelen in plaats van het door te draaien en te vernietigen. Mijn zoon van 15 twitterde enkele weken geleden , dat als we al het op de wereld aanwezige geld zouden verdelen iedereen 6.000 euro zou hebben. Het merendeel van de wereldbevolking zou op hetzelfde moment in luxe leven. Als we denken in het concept van verdelen, hebben we dan nog geld nodig? Alles wat wij hebben lenen we slechts voor de duur van ons leven van de aarde. Wie het onderste uit de kan wil hebben, krijgt het deksel op zijn neus.

Voetbalmiljonairs staken

Warren Edward Buffet wordt morgen 81 jaar. Hij is de op twee na rijkste man ter wereld met een geschat vermogen van 52 miljard dollar. Door de kredietcrisis heeft hij zo’n 10 miljard en de eerste plaats op de rijkenranglijst verloren. Dat weerhoudt hem er niet van om zo’n 37 miljard dollar weg te geven aan goede doelen. Hij doet dat onder meer samen met Bill Gates ( The Giving Pledge ) en volgt de beroemde Carnegie, die ooit zei dat de Verenigde Staten staan voor het recht om rijk te worden en de plicht hebben die rijkdom weg te schenken.

Zestien Franse miljonairs hebben onlangs aangekondigd meer belasting te willen betalen om te voorkomen dat Frankrijk besmet raakt door de schuldencrisis. Misschien wat laat, want inmiddels zijn we allemaal besmet, maar beter laat dan helemaal niet. Natuurlijk valt er een boom op te zetten over deze actie. Hogere belastingopbrengsten moeten vooralsnog niet leiden tot hogere uitgaven, maar tot minder overheidsschuld. En daarnaast moeten de belastingstelsels zo zijn, dat dit soort acties niet nodig zijn. Hoe goed ook bedoeld. Als de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen zijn ze overbodig.

In schril contrast tot het maatschappelijk bewustzijn, dat uit de voorgaande voorbeelden spreekt staan de Italiaanse, waaronder ook Nederlandse, voetbalmiljonairs. Die hebben dit weekend gestaakt. Ze vinden, dat niet zij, maar de clubs de solidariteitsheffing van 5% moeten betalen, die de Italiaanse regering opgelegd heeft . Als argument gebruiken de heren het feit dat zij met hun clubs afgesproken hebben, dat hun salarissen netto zijn. Totti bijvoorbeeld krijgt 8,6 miljoen euro per jaar en zou daarvan 430.000 euro moeten inleveren. Buffon ontvangt netto 10,5 miljoen en moet 525.000 inleveren. En van 8 respectievelijk 10 miljoen kunnen de heren vanzelfsprekend niet leven. Dus staken ze!

Voetballers realiseren zich maar zelden wie hun salaris eigenlijk betaalt. Dat zijn de mensen, die de stadions bevolken en de producten en diensten van de sponsoren afnemen. Dat zijn wij allemaal dus. In verhouding tot de prestatie die ze leveren zijn de salarissen van voetballers vergeleken met die van andere profsporters onevenredig hoog. Ze krijgen wat de gek ervoor geeft. Vrije markt. Het woord verdienen is al helemaal niet meer op zijn plaats. Misschien moeten we er ook maar niet meer zoveel aandacht aan schenken. Een kijkersstaking zou de heren wellicht met twee benen op aarde terug kunnen brengen. Hun gedrag doet vermoeden, dat ze nu op een andere planeet denken te leven.

Saturday, 27 August 2011

Buurtterreur en spierballentaal

Burgemeester Hoes van Maastricht heeft geen rustige vakantie gehad. Hij is geschrokken. Burgers uit sommige wijken van zijn stad hebben hem bestookt met e -mailtjes, twitterberichten en mededelingen op facebook. De sociale media doen ook in Maastricht hun werk. Een uitkomst voor mensen die de straat niet meer opdurven. Zorg ervoor dat die man geen rustig moment heeft. Dat hebben wij toch ook niet meer. Dat moeten de zich onveilig voelende burgers gedacht hebben. En het heeft gewerkt. Pissig over een verpeste vakantie roept de burgemeester meteen op zijn eerste werkdag een crisisvergadering bijeen. Niks achterstallige post en stapels adviezen wegwerken. Meteen de koe bij de horens vatten. Of liever gezegd de ‘multiprobleemjongeren’, zoals de burgemeester vijftien raddraaiers, die met naam, toenaam, adres, telefoon- en sofinummer bij de instanties bekend zijn, betitelt. ‘De maat is vol’ en ‘stoppen met het praatcircus’ zegt de burgervader. Hij is bang dat mensen het vertrouwen in de instanties kwijt raken.

Het vertrouwen in hun medeburgers zijn de bewoners van Wittevrouwenveld, Wyckerpoort, Nazareth en Limmel al kwijt. Ze zien wat er om hen heen gebeurt, proberen dat te begrijpen en komen tot de slotsom, dat het onbegrijpelijk is, dat die vijftien ongestoord hun gang kunnen gaan. Ze worden onzeker, angstig, boos. Ze dienen klachten in en protesteren. Individueel en samen. Uiteindelijk zullen ze agressief worden en hun problemen zelf op gaan lossen. De ‘multiprobleemjongeren’ doen dat al. Die zijn onthecht, voelen geen binding meer met de samenleving, die hen geen perspectief meer biedt en kiezen voor zelfzuchtig en crimineel gedrag.

Voor de burgemeester van Maastricht kan het geen nieuws zijn, dat burgers het vertrouwen in de overheid en vooral in haar dienaren al langer aan het verliezen zijn of al verloren hebben. Als dat wel zo is, dan schrik ik daarvan. Overheidsdienaren zijn bevoorrechte mensen, die geen idee meer hebben van hoe gewone mensen leven. Ze zijn arrogant, betweterig, niet transparant, vullen hun zakken en communiceren slecht. Het zijn zo maar wat voorbeelden van wat er geroepen wordt. Grofweg zijn de burgers in drie groepen te verdelen. Mensen die de overheid vertrouwen, mensen die haar niet vertrouwen en mensen die niet weten of ze haar kunnen vertrouwen. Dat staat in een essay, dat Prof. Dr. Kees van den Bos ( Universiteit Utrecht ) in januari van dit jaar geschreven heeft voor en in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken.

De ‘multiprobleemjongeren’ vertrouwen de overheid niet. De protesterende burgers weten niet of ze de overheid kunnen vertrouwen. Burgemeester Hoes zal nu moeten bewijzen, dat de overheid betrouwbaar is. Hij heeft A geroepen en zal nu B moeten waarmaken wat hij aangekondigd heeft. Of die spierballentaal daarbij helpt zal moeten blijken. Ik zou liever wat krachtige woorden over de heer Zalm van ABN-AMRO gehoord hebben die, na eerst met onze belastingcenten overeind te zijn gehouden, nu weer een miljard winst maakt en prompt 2350 mensen de straat op zet. Daar zullen misschien wel weer wat toekomstige ‘multiprobleemjongeren’ bij zijn.

Thursday, 25 August 2011

Pindarotsje brengt Franse Revolutie alsnog naar China

De Rousseaus waren altijd al ondernemende mensen. Isaac, de vader van Jean Jacques was een vermaard horlogemaker, die onder andere werkte voor de sultan van Constantinopel. Jean Jacques zelf was de uitvinder van ‘Laissez faire, laissez passer’ en een van de wegbereiders voor de Franse Revolutie, met als handelsmerk ‘ Liberté, Egalité et Fraternité‘.

In 1969, het jaar waarin de jonge kapitein Kaddafi in Libië een einde maakte aan de heerschappij van koning Idris, begon Nico Rousseau in de kelder van zijn huis aan De Baandert in Sittard pindarotsjes te maken, die door zijn vrouw Wies verkocht werden.

Pinda’s komen oorspronkelijk uit Zuid-Amerika en zijn door de Spanjaarden in de 16de eeuw over de wereld verspreid. In die tijd werd ook de eerste chocola op commerciële basis van Veracruz naar Sevilla vervoerd. Toen werd chocola nog enkel gedronken. De eerste eetbare chocola werd pas in de 19de eeuw in Engeland gemaakt. Wie het eerste pindarotsje gemaakt heeft is nog voorwerp van uitgebreid chocolade – onderzoek. In de wandelgangen klinkt de naam van Jimmy Carter.

En nu, in het jaar dat het Libische volk een einde maakt aan de heerschappij van Kaddafi, vinden de pindarotsjes van Rousseau hun weg naar China. De Nanpu Food Group ( 1991) en Goodwell China (1993), beide voedselconcerns, gaan de rotsjes
(花生岩) en ook de bonbons ( 棒棒) van Rousseau verkopen. Als de Chinezen hun tanden er niet stuk op bijten, wordt er op termijn een pindarotsjesfabriek in China gebouwd.

De omzet van het nu door Guido Rousseau geleide bedrijf stijgt daardoor maar liefst met 20%. Waar Kaddafi zijn Waterloo vindt, begint Rousseau aan zijn tweede jeugd. Via de pindarotsjes, die van Zuid – Amerika via Europa hun weg naar het verre oosten gevonden hebben, bereikt nu ook de Verlichting het land van terracottaleger en Chinese Muur.

In het Nationaal Museum van China, gelegen aan het Plein van de Hemelse Vrede,is sedert april van dit jaar de grote tentoonstelling ‘The art of the Enlightenment’ te zien. De Franse Revolutie hebben de Chinezen echter buiten de deur gehouden, hetgeen in Duitsland, dat de tentoonstelling helemaal betaald heeft, tot stevige discussies leidde. Waar op vele duizenden bezoekers per dag gerekend was, komen er slechts duizend per dag. Als de pindarotsjes en bonbons van Rousseau een succes worden komen ze in de loop van de komende jaren in miljoenen Chinese huishoudens terecht. Stel je eens voor, dat al die Chinezen verslingerd raken aan het pindarotsje en massaal de naam Rousseau beginnen te googelen. Dan komt de Franse Revolutie via het pindarotsje toch nog het land binnen en legt daar de kiem voor de Chinese Lente. Wie had dat durven dromen? Jimmy Carter vast niet.

Wednesday, 24 August 2011

Dubbele moraal is geen moraal

Jaren geleden las ik de Lanny Budd cyclus van Upton Sinclair. Juan-les-Pins, de Franse Rivièra als centrum van de internationale wapenhandel. Handel, die gerust gezien kan worden als de grootste bedreiging van de wereldvrede. Zolang er wapens gebruikt worden zullen ze geproduceerd en – legaal of illegaal – verhandeld worden. Producenten en handelaren hebben belang bij gewapende conflicten. Ze kopen om, ze destabiliseren landen, ze zetten mensen tegen elkaar op, ze moorden. Met maar een doel: het vullen van hun eigen zakken. Tot op de dag van vandaag is er geen kruid tegen ze gewassen. Als er ooit een derde Wereldoorlog uitbreekt, dan zal die niet met atoomwapens uitgevochten worden. Dan is hij namelijk te snel voorbij en dat is niet in het belang van de wapenindustrie.

Europa, de Verenigde Staten en Rusland zijn nog steeds de voornaamste exportlanden als het om wapen(systemen) gaat. Gezamenlijk nemen ze 87% van de handel voor hun rekening. Deze democratieën hebben dus een Januskop.

De onopgeloste moord op Ilaria Alpi is maar één voorbeeld van de meedogenloze manier waarop wapenhandelaren hun zaken plegen te doen. De RAI – journaliste werd in maart 1994, samen met haar cameraman, in Mogadishu, de hoofdstad van Somalië in haar auto neergeschoten. Ze stond op het punt de Italiaanse betrokkenheid bij marteling, illegale wapenhandel en het eveneens illegaal storten van giftig afval te onthullen. De moord is nooit opgehelderd, want het onderzoek naar de achtergronden en de daders werd op alle mogelijke manieren gedwarsboomd. Een getuige van de martelingen uitgevoerd door Italiaanse militairen in Somalië werd in Italië gearresteerd en kreeg 26 jaar voor de moord op Alpi, terwijl hij ten tijde van die moord helemaal niet in Mogadishu was. En daarmee was de kous af. Sommige commentatoren trekken wat dat betreft vergelijkingen met de moord in 1963 op John F. Kennedy. De internationale wapenhandel had natuurlijk graag een Amerikaanse invasie van Cuba gezien, hetgeen zonder enige twijfel tot een derde Wereldoorlog geleid zou hebben. Lee Harvey Oswald werd het kind van de rekening.

Zo zijn het nog steeds en altijd weer de persoonlijke en zakelijke korte termijn belangen die de toestand in de wereld beslissend beïnvloeden. Gelukkig zijn vele mensen inmiddels zo mondig en kritisch, dat ze dit waarnemen en veroordelen. Met name politici zullen in toenemende mate op hun tellen moeten passen willen zij het vertrouwen van hun bevolkingen niet nog meer verliezen dan toch al het geval is. In Syrië kunnen we waarnemen, wat een dictator met wapens uit het westen zijn eigen bevolking aandoet . In Libië schiet Kaddafi nog steeds met wapens uit het westen op zijn eigen volk. Het wordt de allerhoogste tijd, dat wereldwijd de wapenhandel en de corruptie als voornaamste euvels gezien en aangepakt worden. Dat zal zeker en vast niet zonder slag of stoot gaan, want het geboefte is tot in de hoogste politieke en bestuurlijke echelons doorgedrongen en acht zichzelf , gespeend van elk moreel besef (als wij het niet doen, doet een ander het wel ), onaantastbaar.

Tuesday, 23 August 2011

De schuld van de ooievaar

Tja, als de ooievaar Ospeldijk niet meer aandoet , dan moet de basisschool - na bijna zestig jaar - dicht. Met 36 kinderen doet de school dit schooljaar alles voor het laatst. Natuurlijk is ’t Kienhout niet de eerste basisschool die ophoudt te bestaan vanwege een tekort aan leerlingen. En het zal evenmin de laatste zijn.

Alleen voor Simpelveld is er nog hoop. Daar zijn afgelopen week tientallen ooievaars neergestreken. En het dorp krijgt binnenkort een nieuwe, jonge, burgemeester.

Het is de vooruitgang. Het is de globalisering. Alles moet groter. We moeten en zullen groeien. In navolging van de bedrijven moeten ook gemeenten, ziekenhuizen en scholen eraan geloven. Economy of scale. Het groeidenken heeft gezorgd voor een extra gaatje in ons hoofd. Uitgehold, zoals altijd maar doordruppelende druppels dat doen met de steen. Je bent een gevaarlijke, sentimentele, nostalgische romanticus als je op de rem trapt in de vaart der volkeren. Is het echt zo, dat groter per definitie beter is? Is het echt zo, dat groter per definitie goedkoper is? Is het echt zo, dat wat voor bedrijven geldt ook geldt voor de overheid, het onderwijs en de zorg? Heeft de grootheidswaanzin ons zo vast in zijn greep, dat twijfelen niet meer mag?

Alle beweging is niet meer dan het verstoren en weer hervinden van evenwicht. Wordt het evenwicht niet hervonden, dan volgt onvermijdelijk de val. Om vooruit te gaan is het verstoren van de evenwichtstoestand dus noodzakelijk. Om te voorkomen dat we vallen is het herstellen van die evenwichtstoestand even noodzakelijk. Economy of balance.

Daar waar wij voor de ooievaar het natuurlijk evenwicht verstoord hadden met nieuwe landbouwmethoden en door industrialisatie, waardoor hij dreigde te vallen, proberen wij met herintroductieprogramma’s het evenwicht te herstellen, zodat de vogel nu weer broedt in ons land, evenals in Zweden en Zwitserland.

In de hoorn van Afrika sterven nu heel veel kinderen van de honger. Hier sluiten we de scholen, omdat we te weinig kinderen hebben. En teveel voedsel. Verstoord evenwicht. Misschien biedt een introductieprogramma voor Afrikaanse kinderen de mogelijkheid het evenwicht te herstellen. Hier slopen we niet alleen scholen, maar ook huizen , terwijl er daar een groot tekort aan is. Verlos de ooievaar van zijn schuld! Laat de kinderen tot ons komen. Past prima in onze joods-christelijke traditie.

Monday, 22 August 2011

Hazare, de nieuwe Gandhi

India heeft een nieuwe Gandhi. Zijn naam is Hazare. Hij zet de elfde economie van de wereld ( die binnen twintig jaar op de derde plaats zal staan) in vuur en vlam met zijn - op geweldloos verzet steunende - campagne tegen corruptie. Zelf noemt hij het India’s tweede vrijheidsstrijd. Sinds afgelopen donderdag is hij in hongerstaking. Niet voor het eerst. Eerder deed hij het al vier dagen en wist de regering te dwingen om te komen met een wetsvoorstel gericht op het aanpakken van de corruptie, die het land miljarden kost. Dat wetsvoorstel ging hem echter niet ver genoeg. En dus kwam er een nieuwe hongerstaking. Eerst werd hij nog opgepakt door de politie en in de gevangenis gestopt. Dat leidde tot een storm van protesten. De autoriteiten moesten hem vrijlaten. Hij weigerde echter de gevangenis te verlaten als hij geen toestemming voor zijn hongerstaking in het Jai Prakash Narain Memorial Park zou krijgen. Prachtig, hoe één man honderdduizenden mensen weet te motiveren en op de been te krijgen. Prachtig, dat er nog iets is, dat de moeite van een hongerstaking waard is.

In India is in de afgelopen jaren, door het economische succes, een nieuwe middenklasse ontstaan. Dat is de groep, die het nu voor Hazare op neemt. Velen van hen hebben in het buitenland gestudeerd. Daar hebben ze kennis gemaakt met gemaakt met het gegeven, dat mensen op basis van hun verdiensten boven kunnen komen drijven en dat het dus kennelijk niet nodig is om in achterwerken te kruipen , ellebogen hun werk ten koste van anderen te laten doen of lid te zijn van de goede partij. Ze hebben er ook kennis gemaakt met ‘the rule of law’. De wet is voor iedereen gelijk. Het bewijst maar weer eens hoe belangrijk het is om onze onderwijsfaciliteiten open te houden voor studenten uit landen, die nog niet zover zijn als wij pretenderen te zijn. Onlangs zag ik nog hoe weinig de Duitse IND daarvan begrijpt. Begrijpen wij het in Nederland?

Het voorbeeld India laat weer eens duidelijk zien wat de goede volgorde is. Eten, opleiding, werk, inkomen, mensenrechten, democratie. In de praktijk blijken heel veel mensen bereid dictatoriale of zelfs totalitaire regimes te accepteren, als die ervoor zorgen, dat ze te eten hebben. Verzet is in eerste aanleg veelal een zaak van een kleine minderheid intellectuelen. Naarmate meer mensen zich met een gevulde maag verder kunnen ontwikkelen komt er vanzelf aandacht voor andere zaken en uiteindelijk ook een einde aan die regimes. We kunnen de democratie daarom geen betere dienst bewijzen, dan door bij te dragen aan een rechtvaardige verdeling van het voedsel en de kennis over de aarde. Het alternatief is de deuren en ramen dicht te gooien en te kiezen voor de vlucht in kleinburgerlijk isolationisme.