Teveel democratie......?

Zou er een nationale bevolking op deze aarde te vinden zijn, die als je ze vraagt: 'Willen jullie bezuinigen?', volmondig of ook maar in meerderheid 'ja' roept? Waarschijnlijk niet. Dat soort vragen duidt eerder op een gebrek aan leiderschap,dan dat ze blijk geven van een edele democratische gezindheid. Er zijn mensen die beweren dat de gemiddelde burger niet verder denkt dan zijn rechter kontzak. Misschien is dat een onderschatting. Maar houden wat je hebt, in de verdediging gaan als je zogenaamde verworven rechten aangetast worden, weerstand tegen verandering, het is allemaal zo menselijk.

Tsipras wil het de Grieken vragen. Wilders wil de Nederlanders vragen of ze de Grieken nog langer willen helpen. Cameron gaat de Britten vragen of ze nog wel deel willen uitmaken van Europa. Nee, nee en nog eens nee. De Grieken halen intussen zoveel mogelijk geld uit de muur. Uiteindelijk zullen veel mensen niet eens meer aan hun eigen geld kunnen komen. Dat is immers door de zogenaamde leiders en de banken verkwanseld. De eerste hebben teveel schulden gemaakt om herkozen te worden en het volk zoet te houden en de laatste hebben die schulden gefinancierd met het geld van de mensen of zelfs met virtueel geld. De banken en beleggers willen de poen met rente terug en de regeringen kunnen niet terugbetalen zonder fors te bezuinigen, voorzieningen uit te knijpen en de lasten voor de gewone mensen steeds verder te verhogen.

Europa wordt met grote snelheid een gemiste kans. Een droom die in een nachtmerrie eindigt. Net zoiets als op de Filipijnen, waar Benigno (Ninoy) Aquino nog steeds de beste President is, die het land nooit gehad heeft, omdat hij eerder vermoord werd. Zo wordt ook Europa van binnenuit uitgehold en om zeep geholpen voordat het ooit echt als een politieke eenheid bestaan heeft. We hadden natuurlijk al lang de Verenigde Staten van Europa moeten hebben en 28 gouverneurs in plaats van eigengereide premiers, presidenten, koningen en wat dies meer zij. Zover is het niet gekomen. In tegenstelling tot de Verenigde Staten van Amerika en grootmachten als China en India, stonden allerlei nationale en nationalistische gevoeligheden de politieke eenwording in de weg. Zolang we konden profiteren van de grotere markt, van de economische unie, was het allemaal wel goed. Maar samen de pijn delen is natuurlijk andere koek. Dan breken er, naar beste Afrikaanse traditie, stammenoorlogen uit.

Ironisch genoeg dreigen nu de Grieken, nota bene het land waar in Clithenes (Athene) heel lang geleden de democratie zo ongeveer uitgevonden werd, als eerste land uit de Europese Unie geschopt te worden. En dat allemaal omdat we leiders hebben die teveel vragen en te weinig met visie en inspirerend leiden. Leiders die niet in staat zijn de macht van de financiele markten te beteugelen, de banken in de hand te houden, de tering naar de nering te zetten en duidelijk te maken, dat een verenigd Europa de enige kans is om op het wereldtoneel nog een rol van enige betekenis te spelen.

Maar waarom zouden die 28 landen een rol van betekenis moeten spelen? Ze kunnen zich heel goed zelf bedruipen, een muur om het land zetten, hun oude munteenheid weer invoeren, wegkruipen onder een warme nationalistische deken en de rest van de geschiedenis in vrede en welvaart leven. Ze hebben toch zeker geen boodschap aan globalisering, connectiviteit en duurzaamheid. Too much democracy (and a lack of leadership) will kill you in the end!

Applaus en Protectionisme

Groot waren de koppen in de kranten ten tijde van de gebeurtenissen in Tunesië en Egypte. Groot zijn de koppen over Libië en Syrië? Arabische lente! Applaudisserend stonden de meeste van ons aan de zijlijn. Leve de liberale democratie. Eindstation van de beschaving. Doe het zoals wij en alles komt goed. Wie in zijn handen klapt heeft geen hand vrij om zijn portemonnee te trekken! Dat hebben de Russen al ervaren na 1989. Wat waren we blij met die Gorbatsjov. En vervolgens hebben we ze aan hun lot overgelaten. Zie wat ervan geworden is. Een nieuwe schurkenstaat, met de grootste maffiabaas van de wereld aan het hoofd.

Een kleine kop in de krant van vandaag. Wederopbouw. Beloofde hulp Tunesië en Egypte blijft uit. 14 miljard euro hebben Westerse en Arabische landen toegezegd om de hervormingen in beide landen te steunen. Onderdeel van een totaalpakket van het dubbele bedrag, toegezegd aan Noord – Afrikaanse democratieën in wording. Slechts een schijntje van het toegezegde bedrag hebben ze tot op heden ontvangen.

Wat het westen inzet en levert zijn wapens en adviseurs. Dat is goed voor de eigen militaire industrie. Daarnaast hebben we het vooral druk met het beschermen van onze overige eigen (olie)belangen. Ongeveer een derde van het hele EU-budget wordt gebruikt voor het protectioneren van de landbouwsector. Bijna 50 miljard euro. Europa is duur roepen we dan, zonder erbij te vermelden dat vooral de eigen agrarische sector – en dat al jarenlang – dat geld opstrijkt.

De gemiddelde leeftijd van de bevolking in de lente – landen ligt beduidend lager dan die bij ons. Wij vergrijzen en ontgroenen. Al die jonge mensen moeten aan de slag. Lukt dat niet, dan is een terugval onvermijdelijk. Er zal sprake moeten zijn van een stabiele middenklasse. Die kan alleen ontstaan als er arbeidsplaatsen zijn. Het alternatief is, dat we al die jonge mensen naar het westen halen en zo ons eigen ontgroening teniet doen. Maar dan pikken ze natuurlijk de banen van onze eigen mensen in. De werkelijkheid is dat de meeste lente – landen – jongeren het liefst in hun eigen land blijven wonen en werken, als daar een menswaardig bestaan op te bouwen valt.

Zolang als wij arrogant blijven waar het gaat over de democratie als het beste systeem, zonder oog te hebben voor de voorwaarden die noodzakelijkerwijs vervuld moeten worden om dat systeem een kans van slagen te geven, zolang als wij vooral druk zijn met het beschermen van onze eigen belangen, zolang zal het er in de wereld niet beter op worden. De beste manier , beter dan het geven van geld aan regeringen die daardoor onafhankelijk worden van hun bevolkingen, om de lente – landen te helpen is hen de mogelijkheid te geven om vrij met ons te handelen en te concurreren. Als zij het beter en goedkoper kunnen dan wij is dat voor ons als consumenten en ook voor de handel alleen maar goed. Wij moeten dus ophouden met applaudisseren en protectioneren. Wij moeten eindelijk eens beginnen met delen. Weg met de landbouwsubsidies in de EU is een eerste stap.

Hazare, de nieuwe Gandhi

India heeft een nieuwe Gandhi. Zijn naam is Hazare. Hij zet de elfde economie van de wereld ( die binnen twintig jaar op de derde plaats zal staan) in vuur en vlam met zijn - op geweldloos verzet steunende - campagne tegen corruptie. Zelf noemt hij het India’s tweede vrijheidsstrijd. Sinds afgelopen donderdag is hij in hongerstaking. Niet voor het eerst. Eerder deed hij het al vier dagen en wist de regering te dwingen om te komen met een wetsvoorstel gericht op het aanpakken van de corruptie, die het land miljarden kost. Dat wetsvoorstel ging hem echter niet ver genoeg. En dus kwam er een nieuwe hongerstaking. Eerst werd hij nog opgepakt door de politie en in de gevangenis gestopt. Dat leidde tot een storm van protesten. De autoriteiten moesten hem vrijlaten. Hij weigerde echter de gevangenis te verlaten als hij geen toestemming voor zijn hongerstaking in het Jai Prakash Narain Memorial Park zou krijgen. Prachtig, hoe één man honderdduizenden mensen weet te motiveren en op de been te krijgen. Prachtig, dat er nog iets is, dat de moeite van een hongerstaking waard is.

In India is in de afgelopen jaren, door het economische succes, een nieuwe middenklasse ontstaan. Dat is de groep, die het nu voor Hazare op neemt. Velen van hen hebben in het buitenland gestudeerd. Daar hebben ze kennis gemaakt met gemaakt met het gegeven, dat mensen op basis van hun verdiensten boven kunnen komen drijven en dat het dus kennelijk niet nodig is om in achterwerken te kruipen , ellebogen hun werk ten koste van anderen te laten doen of lid te zijn van de goede partij. Ze hebben er ook kennis gemaakt met ‘the rule of law’. De wet is voor iedereen gelijk. Het bewijst maar weer eens hoe belangrijk het is om onze onderwijsfaciliteiten open te houden voor studenten uit landen, die nog niet zover zijn als wij pretenderen te zijn. Onlangs zag ik nog hoe weinig de Duitse IND daarvan begrijpt. Begrijpen wij het in Nederland?

Het voorbeeld India laat weer eens duidelijk zien wat de goede volgorde is. Eten, opleiding, werk, inkomen, mensenrechten, democratie. In de praktijk blijken heel veel mensen bereid dictatoriale of zelfs totalitaire regimes te accepteren, als die ervoor zorgen, dat ze te eten hebben. Verzet is in eerste aanleg veelal een zaak van een kleine minderheid intellectuelen. Naarmate meer mensen zich met een gevulde maag verder kunnen ontwikkelen komt er vanzelf aandacht voor andere zaken en uiteindelijk ook een einde aan die regimes. We kunnen de democratie daarom geen betere dienst bewijzen, dan door bij te dragen aan een rechtvaardige verdeling van het voedsel en de kennis over de aarde. Het alternatief is de deuren en ramen dicht te gooien en te kiezen voor de vlucht in kleinburgerlijk isolationisme.

Denken over democratie

Het grootste nadeel van democratie is misschien wel dat ze veel tijd kost. In Nederland kost het aanleggen van een kilometer weg ongeveer 25 jaar. Eindeloos overleg. Tientallen procedures. Niet de politiek, maar de (administratieve) rechters beslissen uiteindelijk.

De huidige crisis maakt duidelijk dat , naast de rechterlijke macht, ook de economie het van de politiek gewonnen heeft. De markten zijn de jagers. De politiek is opgejaagd wild. De politiek heeft veel schulden gemaakt, de meeste staten leven op de pof en zijn daardoor overgeleverd aan de financiële markten.

Wat mij betreft is de huidige democratie niet het eindpunt van de staatkundige ontwikkeling. Er is ruimte voor verbetering. De Chinezen zien de huidige crisis vooral als een ideologische rechtvaardiging. Hun gestuurde economie doet het beter dan de westerse. De politiek heeft in China nog de leiding. Daarenboven is die leiding in staat om slagvaardig te besluiten en te doen wat, in het landsbelang, nodig is. Misschien kunnen we daar nog iets van leren?

Wij hebben in het westen een fatale denkfout gemaakt. Wij hebben , bij gebrek aan andere idealen, de democratie zelf tot ideologie verheven en menen die te moeten exporteren. Wij denken dat landen, die wij ontwikkelingslanden noemen, zich slechtst kunnen ontwikkelen als het democratieën zijn. Het is vooral de politiek, die deze denkfout maakt. De markten weten wel beter.

Dat leidt tot een paradox. Terwijl de economie in het westen leidend is , leggen onze politici wel de democratie als voorwaarde voor steun op aan ontwikkelingslanden. Daar zijn we dan ook nog selectief in. Dat brengt de geloofwaardigheid in gevaar. Want waarom grijpen wij wel in Libië in en niet in Syrië? Waarom zijn we blij met de Arabische lente als tegelijkertijd de software van de Duitse Gammagroup ( Finfisher) het totalitaire regimes mogelijk maakt de gangen van hun oppositie tot in detail na te gaan. Met name liberale politici hebben Europese wetgeving op dat punt tegengehouden. Zij leveren ons met huid en haar uit aan de markten. De economische belangen prevaleren in de praktijk van alle dag boven de idealen. Het cynisme van deze gang van zaken culmineert in het starten van een actie ten behoeve van de hongersnood in hoorn van Afrika met een slag op de gong van de Amsterdamse beurs, waar de handelaren de voedselprijzen willens en wetens opdrijven. Het lot van de mensen in de hoorn is voor de financiële markten van ondergeschikt belang.

Naast het winnen van tijd is het daarom ook nodig om de idealen weer leidend te maken. Economische groei dient niet langer heilig te zijn, maar eerlijk delen komt voorop te staan als leidend beginsel. En dat betekent, dat wij in het westen door de zure appel heen zullen moeten bijten. Wij moeten de tering naar de nering zetten. We zullen onze schulden moeten afbetalen en tegelijkertijd eerlijker moeten delen. Dubbele pijn dus. De ironie is, dat de markten ons vandaag de dag die kant op dwingen. Ik kan alleen maar hopen, dat zij zodoende hun eigen graf graven en de politici, met hervonden idealen, weer de leiding overnemen.

Denken over leiderschap en democratie

Wij geven onze politici niet de ruimte om leiderschap te tonen. Dat is de boodschap van drie hoogleraren ( Andeweg , Thomassen en Te Velde ) in de krant van vandaag. Ik zat er helemaal naast gisteren. Ik verweet onze politici een gebrek aan leiderschap. Maar ik ben hypocriet. Ik wilde democratie en democratie maakt krachtig leiderschap nu eenmaal onmogelijk. Kortom, het is mijn eigen schuld.

Even moet ik denken aan de tijd, dat ik steeds grappend ‘verlicht despotisme’ antwoordde op de vraag: Wat vindt jij het beste systeem?

Politiek leiderschap kan in een democratie niet los gezien worden van de bevolking, betogen de heren. Een leider kan in een democratie niet op eigen houtje zeggen welke kant we op moeten. Hij moet draagvlak hebben. Stom, dat ik dat over het hoofd gezien heb.

Ik zag leiders vooral als mensen met een (toekomst)visie. Ik zag politieke leiders als mensen die draagvlak onder de bevolking konden creëren, die met argumenten wisten te overtuigen. Ik heb het mis. Leiders zijn mensen, die hun oren laten hangen naar de onderbuikgevoelens van de bevolking. Leiders zijn mensen, die doen of laten wat de bevolking wel of niet wil. Leiders zijn in een democratie niet meer dan de vertolkers van de volkswil. Wilders, bijvoorbeeld, heeft geen visie. Hij zegt slechts wat velen denken en verkrijgt zo draagvlak en stemmen. Leiders kunnen ook in het geheel geen invloed uitoefenen op wat de bevolking denkt. In een democratie zijn leiders in feite volgers.

De Benelux, de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS), de Europese Economische Gemeenschap (EEG), de Europese Gemeenschap (EG) en uiteindelijk de Europese Unie (EU) zijn er allemaal gekomen omdat wij, de volkeren, dat gewild hebben. Niemand heeft ons ervan hoeven te overtuigen, dat dit de goede koers was. Mannen als Robert Schuman, Jean Monnet (“Wij brengen mensen samen, geen landen”), Winston Churchill ("Er bestaat een middel waarmee...heel Europa binnen enkele jaren…vrij en gelukkig kan zijn…. Het bestaat erin de Europese familie, of zoveel ervan als mogelijk, te herscheppen en een structuur te geven waarin zij in vrede, veiligheid en vrijheid kan wonen. We moeten een soort Verenigde Staten van Europa bouwen."), Alcide de Gasperi, Konrad Adenauer, Charles de Gaulle, Paul-Henri Spaak, Altiero Spinelli en Walter Hallstein waren niet meer dan marionetten aan de touwtjes van hunrespectievelijke volkeren.

Flauwekul natuurlijk. Thomassen heeft wel gelijk als hij stelt, dat het vertouwen in de politiek niet afneemt door een gebrek aan leiderschap, maar dat er een gebrek aan leiderschap is door de angst om het vertrouwen te verliezen ( en dus is er wel degelijk een gebrek aan leiderschap!). Die angst hadden en hebben echte politieke leiders niet. Zij durven onzekere kiezers een weg te wijzen. In Nederland durft, met uitzondering van Wilders, niemand dat nog. En Wilders wijst ons de verkeerde weg. Maar omdat hij de enige is, volgen velen hem bij gebrek aan een richtinggevend alternatief.