De hoop sterft het laatst!

Er moet welhaast een wonder gebeuren wil het Nederlands elftal de poulefase van het EK overleven. Die Hoffnung stirbt zuletzt, zeggen de Duitsers heel mooi. En juist tegen die Duitsers zal ons laatste sprankje hoop, naar ik verwacht, de grond in geboord worden. Gans het land kleurde de afgelopen dagen oranje. Vergeten is de eurocrisis. Een torenhoog verwachtingspatroon, want in Engeland schopt Van Persie ze er makkelijk in en in Duitsland Huntelaar. We hebben zoveel goede voetballers, dat we niet eens meer weten wie er moet spelen. Er wordt wat af geanalyseerd dezer dagen. Nederland speelde helemaal niet zo slecht tegen de Denen, want het creëerde maar liefst twintig kansen. Je zou ook kunnen zeggen, dat de Denen niet zo goed speelden, omdat Nederland die kansen kreeg. Afgezien van de eerste tien minuten speelde Nederland niet goed. We stonden met zes man achterin, dan een heel groot aantal meters niets en dan vier aanvallers. Onze wereldklasse aanvallers konden geen van de vele kansen verzilveren. Er zijn ploegen die kunnen winnen als ze slecht spelen. Het Nederlands elftal is niet zo’n ploeg. In tegenstelling tot het laatste WK is er nu geen gezamenlijk uitgedragen missie. De uitstraling van het geheel is anders, fletser. Ik zag geen spelvreugde, geen bezieling, geen lachend gezicht, geen team ( Together Everyone Achieves More ). Natuurlijk deed iedereen zijn stinkende best, maar er ontbrak iets. Het baltempo was te laag, er werd teveel gelopen met de bal en te weinig zonder. Met het baltempo van de Russen en de bezieling van de Ieren zouden we op een slof en een oude voetbalschoen met 6-0 gewonnen hebben. De Ieren verloren van Kroatië, maar de fans zongen hun team na de wedstrijd traditiegetrouw met Ierse liederen toe. Prachtig en uniek. Daarom alleen al is het goed, dat ze er na vierentwintig jaar weer bij zijn. Ik geniet van hun mentaliteit en hun humor. Het relativeringsvermogen zit in hun genen. Net als bij ons de rivaliteit met de Duitsers. Dat belooft dus nog wel wat voor aanstaande woensdag. In Kerkrade geldt die avond op de Nieuwstraat/Neustrasse een noodverordening. Dat is andere koek dan relativeren en lijkt meer op oorlog. 6,8 miljoen landgenoten zagen de Nederlaag tegen Denemarken. Zelf stond ik op de markt in Kerkrade, waar de stemming eerder gelaten was. Woensdag kijk ik samen met wat Duisters bij een Griek. Dan zal heel het land wel voor de buis zitten. Voor mij is het geen oorlog, maar een spelletje, waar het beste team normaal gesproken wint en soms verrassend verslagen wordt door een collectief waarin iedereen voor iedereen in de bres springt, niemand groter is dan het team, voor elke bal en meter met bezieling gevochten wordt en samen genoten wordt van elke goede actie. Ik ga woensdag in elk geval vooral gezellig genieten van een lekkere pot voetbal, waarin voor Nederland een plaats bij de laatste acht van Europa op het spel staat, als ze tenminste ook nog van Portugal winnen. Dat zou gelijk staan aan een wonder, maar wonderen bestaan en de hoop sterft het laatst. En ook als het niet lukt , zal ik voor ze zingen!

Zo kan het niet langer! Indignez-vous!

Wie maakt er nu eindelijk eens een einde aan dat gedoe in Syrië? Onder de ogen van VN – waarnemers worden in Houla mannen, vrouwen en kinderen afgeslacht. Ze stonden erbij, keken ernaar en zijn niet eens in staat om duidelijk te maken wie daarvoor verantwoordelijk is. Assad laat zijn minister van buitenlandse zaken snel verklaren dat hij er niets mee te maken heeft. Het zijn natuurlijk de door het buitenland gesteunde rebellen, die het door Rusland, China en Iran gesteunde regime in diskrediet willen brengen. En dat moet vooral het buitenland weten. Wij mengen ons als het even kan liever niet in de binnenlandse aangelegenheden van andere naties. Behalve als de belangen erg groot zijn. Met zijn allen zijn we inmiddels zover afgegleden dat belangen enkel nog economisch van aard zijn. We hebben weliswaar de mond vol van elementaire mensenrechten, maar op de keper beschouwd zijn mensenlevens niets waard. Geïnstitutionaliseerde moordenaars als bij voorbeeld Assad, Ahmedinejad, Poetin en Aliyev ( onvolledige en willekeurige opsomming ) kunnen ongestoord hun gang gaan. Het beschermen van mensenrechten noopt ons hoogstens nog tot het heffen van een waarschuwend vingertje gekoppeld aan de diplomatieke mededeling dat het zonder vorm van proces vastzetten, martelen en afslachten van je eigen burgers toch eigenlijk niet hoort. Aan de andere kant is het natuurlijk ook niet eenvoudig. We kunnen moeilijk onze strijdkrachten op elke idioot af sturen, die misbruik maakt van al of niet legitiem verkregen macht. Al deden we dat wel in Afghanistan, Irak en Libië. En ook Bin Laden wisten we te vinden. Ze gaan natuurlijk gewoon net zo lang door tot ze iemand tegen komen die duidelijk maakt dat het nu afgelopen is. Elke mafketel vindt ooit zijn Waterloo. Maar helaas is de prijs die betaald moet worden niet gering. Vooral voor de mensen die dagelijks mee moeten maken hoe machtswellustelingen, gelooffanatici , antidemocraten en andere criminelen geen middel schuwen om zich over de ruggen van gewone mensen te verrijken. Je zou toch bijna de neiging krijgen illegaal een wapen aan te schaffen, af te reizen en de klus maar zelf te klaren. Dit soort figuren verdienen toch eigenlijk niet beter, dan een kogel door hun kop. Kansloze missie natuurlijk. Er zijn al martelaren genoeg en hun status is lang niet overal meer onomstreden. Het loopt toch echt steeds meer uit op een strijd van goed tegen kwaad in de wereld. Waar leggen we de grens? Wanneer grijpen we, hoe dan ook, in? Vanuit welke motieven menen we dat te kunnen of zelfs te moeten doen? Waarom denken wij de waarheid in pacht en het recht aan onze zijde te hebben? Moeten ze hun eigen problemen niet oplossen, omdat wij al genoeg te stellen hebben met die van ons? Als wij niet bereid zijn dat wat deze, onze wereld ons te bieden heeft eerlijk met elkaar te delen. Zo lang wij, om welke reden dan ook, menen recht te hebben op een groter deel zal het niet goed komen. Ieder van ons kan het zichzelf makkelijk maken door te stellen dat er voor gewone mensen toch niets aan te doen valt. Maar er zijn geen gewone en ongewone mensen. Er zijn mensen. En die willen over het algemeen overal op de wereld hetzelfde. In vrede en veiligheid leven, werken, hun kinderen opvoeden, onderwijs genieten en geholpen worden als ze ziek zijn. En al die mensen hebben een stem, die ze kunnen laten klinken. Een stem die moet klinken in de richting van onze leiders. Een stem die hen duidelijk maakt, dat het, zoals het in Syrië gaat niet kan en mag. Dat er zo snel mogelijk een einde moet komen aan die onmenselijke toestand daar. Hoe dan ook!

BRICS - landen gooien steen door westerse ruit

Op deze weblog staan al sedert ik ermee begon interviews met Kishore Mahbubani. Zijn boeken zijn meerdere keren hier opgedoken. Een gewaarschuwd mens telt voor twee. Maar het westen bleef ziende blind. Deze week waren de BRICS – landen in India bijeen. Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika tellen samen 45% van de wereldbevolking en bestieren 25% van de wereldeconomie. Ze gaan nu de handen in elkaar slaan. De onderlinge handel wordt niet langer in dollars, maar in de eigen nationale munt afgerekend. Ook de onderlinge kredietverstrekkingen geschiedt niet langer in dollars. Naar het zich laat aanzien gaan de vijf een eigen ontwikkelingsbank oprichten. Ze zijn van mening dat de door het westen gedomineerde instituten, zoals de Wereldbank en het Internationale Monetaire Fonds (IMF), te weinig bereikt hebben in de bestrijding van de armoede in de wereld. Westerse belangen hebben daar steeds de boventoon gevoerd. Ook hebben de westerse landen teveel risico genomen ten koste van de wereldeconomie. Terwijl we hier volop in de problemen zitten , vooral navelstaren, onze eigen boeren nog steeds tegen de concurrentie beschermen, nationalisme en protectionisme aan invloed winnen, komt de globale visie nu van de BRICS - landen. Omdat ze te weinig invloed hebben in Wereldbank, IMF, Unctad en de Wereldhandelsorganisatie , trekken ze hun gelden uit de bestaande noodfondsen terug en richten nieuwe op. Gemiste kansen voor het westen. China en Rusland willen een wereldwijde reservemunt, die de dollar gaat vervangen. Inmiddels gaan ook bij de Wereldbank en het IMF geluiden in die richting op. Die zien de bui wel degelijk hagen. China en de Verenigde Arabische Emiraten handelen al in de eigen munteenheden en datzelfde gaat naar alle waarschijnlijkheid ook gebeuren met de handel tussen China en Saoedi – Arabië. De petrodollar komt zo onder stevige druk te staan. Hu Jintao , de president van China, stelde in New Delhi vast dat er een brede overeenstemming tussen de BRICS – landen is om nauwer samen te werken. De landen zijn grote tegenstanders van protectionisme en Hu Jintao noemde de gemaakte afspraken een zegen voor de democratisering van de internationale relaties. Links- of rechtsom zullen de BRICS – landen hun positie op het wereldtoneel gaan innemen. De defensieve houding van het westen zal dat niet kunnen verhinderen. De BRICS – landen gaan hun eigen verantwoordelijkheid voor de wereldvrede en de verder ontwikkeling nemen. Te lang hebben ze vergeefs moeite gedaan om in een dialoog met het westen te komen tot een eerlijkere verdeling van allerlei invloedrijke posities. Vergeefs ook omdat ze het onderling lang niet altijd eens waren. Daar lijkt nu geleidelijk aan een einde aan te komen en dat betekent voor het westen dat er een einde gaat komen aan het verdeel en heers tijdperk. Vanuit New Delhi hebben de BRICS – landen een steen door de ruiten van het westen gegooid en ik kan alleen maar hopen dat het rinkelend geluid van brekend glas het effect van een wake –up call heeft.

Het korte geheugen van Europa

We schrijven juli 1997. Oost - Azië wordt geteisterd door een financiële crisis. Vooral Thailand en Indonesië worden hard getroffen. De opkomende economieën blijken nog fragiel. Europa is in geen velden of wegen te bekennen, in tegenstelling tot enkele jaren daarvoor toen er overeenkomsten werden afgesloten om mee te kunnen liften op het economisch succes. De Verenigde Staten kijken vooral naar hun eigen belang. Greenspan, Rubin en Summers trekken aan de touwtjes van de internationale financiële markten. Ze plegen een paar telefoontjes en zorgen ervoor dat Zuid-Korea op de been gehouden wordt. De reactie van het Internationale Monetaire Fonds (IMF) op de crisis in het Verre Oosten wordt gedicteerd door de belangen van het Westen en niet door de behoeften van Oost - Azië. Daardoor heeft het IMF haar legitimiteit en prestige in Azië verspeeld. De Aziaten vertrouwen het niet meer en potten hun reserves zelf op, te meer omdat ze in het IMF niets te vertellen hebben. Stilzwijgende afspraak is immers dat een Europeaan het IMF leidt en een Amerikaan de Wereldbank. De meerderheid van de wereldbevolking wordt op die manier keurig buitenspel gezet als het om invloed gaat. Westerlingen blijken mooi weer vrienden. In de achterkamertjes en soms openlijk zijn ze neerbuigend en minachtend als het over het Verre Oosten gaat. Bij de eerste tekenen van problemen hebben ze in 1997 Oost - Azië gedumpt. Alleen de Chinezen doen wat gedaan moet worden. Ze steunen Thailand en Indonesië met elk een biljoen dollar. Verder devalueren ze hun munt niet om hun eigen export te bevorderen, verdedigen dus niet hun eigen belang , maar versterken juist het economisch groeipotentieel van de probleemlanden.

We schrijven 30 november 2011. Ik hoor Jan Kees de Jager zeggen dat Europa de crisis niet alleen kan oplossen. De Europeanen zijn niet in staat om het Europees Stabiliteit- en Financieringsfonds (EFSF) voldoende te voeden. Of de sterke economieën in de wereld maar even zo aardig willen zijn om daar 500 miljard tot een biljoen in te storten. Zij hebben er toch ook belang bij dat er een einde komt aan het gedonder in Europa! Hoe kort van memorie kan een politicus zijn?

Er is niet erg veel fantasie nodig om te bedenken wat Hu Jintao en Wen Jiabao gaan doen. De Chinezen hebben – in tegenstelling tot het Westen - al eerder bewezen oog te hebben voor grotere belangen dan het pure eigenbelang. Ze hebben geen belang bij het instorten van Europa en zullen te hulp schieten. Maar achterlijk zijn ze natuurlijk ook niet. Er liggen nog wel enkele openstaande rekeningen. De dagen van mevrouw Lagarde bij het IMF zijn geteld, terwijl ze er net zit. Europa zal niet langer 27 stemmen hebben in de VN, maar net als China één. In de Veiligheidsraad zal niet langer de dienst uitgemaakt worden door de overwinnaars van 1945, maar door de vijf grootmachten van nu, te weten China, India, Europa, Rusland en de USA, waarbij de Chinezen ongetwijfeld ook aandacht zullen vragen voor de Afrikaanse Staten en Zuid-Amerika. Ook de Wereldbank zal de Chinezen meer moeten bieden dan de positie van hoofd - econoom. Een en ander zal niet van vandaag op morgen gaan. Maar het water staat Europa tot aan de lippen. Merkozy hebben zich tot nu toe niet laten opjagen. Wat zich gaat wreken is dat het Westen en met name Europa de opkomende economieën te lang buiten de deur van de machtscentra gehouden heeft en te weinig vaart gemaakt heeft met de vorming van een politieke unie.

Vrienden en vijanden

Twee Toepolevs – 95 ‘Bear’ bommenwerpers zijn volledig in overeenstemming met internationale richtlijnen en afspraken, maar zonder zich te melden, voornemens het Nederlands verantwoordelijkheidsgebied binnen te vliegen. Omdat ze zich niet netjes aanmelden zijn het onbevoegde binnendringers en die kunnen op een speciaal welkom rekenen. Echt onbevoegde binnendringers proberen zo’n ontvangst altijd te ontvliegen , maar in dit geval zijn de Russen al gewend aan de stennis al snappen ze er niets van. Twee F-16’s stijgen op van Leeuwarden of Volkel en lossen de Duitsers af totdat de Britten het overnemen. De piloten van straaljagers en bommenwerpers kennen elkaar inmiddels en zwaaien vanuit de respectievelijke cockpits vriendelijk naar elkaar. Spielerei. Toys for the boys. Verkwisting. De Russen zijn vijand en Polen, Duitsers, Nederlanders en Britten zijn vrienden.

‘Defensie - uitgaven moeten gezien worden als verzekeringspremie’, vertelt een straaljagerpiloot. ‘Je kunt je niet permitteren niet verzekerd te zijn. Die Russen zijn rare jongens. Ze willen waarschijnlijk alleen laten zien dat ze nog meetellen, maar je weet het maar nooit…..’ Misschien hebben Poetin en Medvedev niet meegekregen dat de Koude Oorlog voorbij is. Misschien gaan die twee bommenwerpers wel alles van Polen tot Engeland platgooien. Fantasie.

Het blijkt moeilijk zo niet onmogelijk om dit denken in termen van vriend en vijand te elimineren. Het jaagt ons weliswaar op enorme kosten en laat weinig ruimte om te nuanceren, maar wie niet voor ons is is nu eenmaal tegen ons. We moeten ons natuurlijk wel verdedigen en soms is de aanval de beste verdediging, of is dat altijd zo? Vooral de producenten van wapentuig hebben baat bij deze denkwijze. Als ze er niet al was zouden zij haar uitvinden. En natuurlijk werken er mensen in die industrie en bij de defensieapparaten en die allemaal werkloos maken is geen goed idee, toch? Vijanden vallen ons aan en vrienden helpen elkaar zich te verdedigen. Soms zit de vijand dichterbij dan gedacht, in eigen land of eigen huis. Soms verschuilt hij zich in een klooster, een kerk , een synagoge of een moskee. Soms in een regeringsgebouw of een krantenredactie, de bestuurskamer van een schoolgebouw of een fabriek. Overal ligt hij op de loer de vijand.

Papandreou en Berlusconi denken misschien: als je zulke vrienden hebt, heb je geen vijanden meer nodig. Zij worden door (een stelletje) vrienden van de kapitaalmarkt op hun knieën gedwongen. Dat presteerde vroeger , toen we nog democratieën hadden, alleen het volk of de maffia. De tijden veranderen. Het huis van Europa staat in de hens en democratisch blussen werkt nu eenmaal niet. Het stelletje probeert geld te lenen bij de Amerikanen, maar die hebben zelf niks meer behalve een grote mond, en de Russen en de Chinezen, die geld als bluswater hebben. Bij de voormalige vijand, het rode en gele gevaar. De behoefte aan kapitaal maakt van oude vijanden nieuwe vrienden en ontmaskert de echte vijanden, de banken en de wapenindustrie. Hoe kunnen we die tot vrienden maken? Misschien is dat wel de grote uitdaging voor onze toekomst.

Twitter in Europa

Sinds duidelijk is dat met behulp van de sociale media revoluties gecoördineerd worden, hebben deze mijn bijzondere belangstelling. Op Twitter volg ik de verrichtingen van de Nederlandse Europarlementariërs en Eurocommissaris inmiddels op de voet. Ik weet immers niet wanneer zij ons, in deze tijden van crisis, oproepen om in verzet te komen en wil dan in geen geval te laat zijn. Ik geef u een bloemlezing van de laatste twee dagen.

Esther heeft het druk met de kooieieren; Judith stelt vast dat iedereen zenuwachtig is, omdat Angela Merkel in huis is; Neelie vraagt zich af hoe Europa digitaal in de hoogste versnelling gezet kan worden; Peter stelt vast dat Griekenland volkomen plat gestaakt is. Stilte op vliegvelden en stations. Dit gaan we vaker zien en als het erg tegenzit altijd?; Sophie ziet op een webstream over PNR in het US Congress veel misvattingen over “lastige” Europarlementariërs en probeert de voorzitter van de House cie te bellen; Marietje is now discussing the upcoming parliamentary elections in #Iran with Shirin Ebadi, what are your thoughts on that?; Ria heeft het over de voorbereiding van en rol bij de verkiezingen in Rusland. Marietje ontdekt dat halal niet alleen over vlees gaat, maar ook over technologie. Halal internet in #Iran; Peter vraagt zich af of de Arabische lente een koude winter zal worden. Hij hoopt van niet, maar vreest van wel; En wij moeten blijven bidden voor de vrijlating van de Iraanse voorganger Yusef Nadarkhani!; Ria maakt zich verder druk over het leaked Turkey Progress Report; Judith vindt dat de eurocommissaris voor ontwikkelingssamenwerking heel helder is in de @Volkskrant: gebonden hulp zoals NL voorstaat is verkeerd; Dirk vindt het waanzinnig dat Plasterk zegt dat Mexico een economisch geïsoleerd land is. Ze zijn 1 op 1 afhankelijk van Amerikaanse dollar en markt; LvanNistelrooij is het eens met #Kroes: “Ik wil providers prikkelen te investeren in nieuwe netwerken.#Innovatie Voorop!; Peter acht het begrijpelijk dat de Grieken veel staken vanwege de huidige toestand. Maar dat is juist niet de route om tot (enig) herstel te komen; Esther heeft een spannende dag. Ontmoeting met collega parlementariërs uit Irak, allen behorend tot minderheidsgroepen - belangrijk signaal van EP aan Irak!; Peter is boos omdat Assad in Syrië kan doorgaan met moorden, met steun van China en Rusland! Grootmachten moet je altijd wantrouwen en deze 2 zeker; Corien is de dag begonnen met een ontbijt samen met de Nederlandse pensioenfederatie over 6pack en EU – wetgeving inzake handel in financiële producten; Peter weet ook dat Merkel in het EP is. Iedereen opgewonden. Logisch, daar loopt de voorzitster van de AAA – landen met een tas geld. Dan moet je beleefd zijn :-); Ook vraagt hij zich af of zakenbank Morgan Stanley dezelfde weg op gaat als Lehman? Niet te hopen, want dan hebben we een euro -, dollar - en bankencrisis;

Enfin, in de Verenigde Staten, Turkije, Iran, Irak, Rusland en China zullen ze wel zeer onder de indruk zijn. En volgende week dinsdag discussieert tout Den Haag over de toekomst van Europa en dan mag @judithineuropa ook komen. Als het dan maar niet te laat is.

Protectionisme, arrogantie of moderniteit

Voorspellen is heel moeilijk. Vooral als het om de toekomst gaat. De tekst van een bericht op Twitter van eurocommissaris mevrouw Smit-Kroes. Nu is voorspellen natuurlijk geen kwestie van kijken in de bekende glazen bol. Het is veeleer een poging inzicht te krijgen in alle werkzame krachten en vooral in de richting waarin deze krachten werken. Verschillende methoden om de toekomst te onderzoeken zijn: (kwantitatieve) modellen, scenariostudies, delphi-studies en overige participatieve methoden, technologisch aspectenonderzoek en dialectiek (Wikipedia).

Kishore Mahbubani heeft in het eerste hoofdstuk van zijn boek The new Asian Hemisphere, the irresistable shift of global power to the east ( Public Affairs, New York, 2008 ) een drietal scenario’s voor de toekomst van de wereld in de komende vijftig jaar geschetst. Mahbubani is momenteel decaan/professor aan de Lee Kuan Yew National University van Singapore en was van 1971 tot 2004 diplomaat. In die 33 jaar bekleedde hij twee keer het voorzitterschap van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties.

Het eerste scenario van Mahbubani is de Mars naar Moderniteit. Hij stelt daarin dat het gebruik van een watercloset wel eens de beste indicator zou kunnen zijn voor een antwoord op de vraag hoeveel van de 6,5 miljard wereldburgers nog leven in een premoderne wereld. Hoe groter het aantal mensen dat zijn intrede doet in die moderne wereld, hoe veiliger en stabieler de wereld zal worden. Wat Noord-Amerika en Europa vandaag de dag al bereikt hebben, kan morgen door de rest van de wereld bereikt worden. Zo zal China in 2015 het niveau bereiken waarop de ontwikkelde landen zich in 1960 bevonden. Daarbij veroorzaakt het gebruik van de mobiele telefoon met internet een stille revolutie waarvan de impact te vergelijken valt met de industriële revolutie. Connectiviteit is productiviteit. Als je mensen met elkaar verbindt, worden ze productiever. Met ontwikkelingshulp helpen we vooral regeringen van arme landen in het zadel, die daardoor het contact met hun bevolking verliezen, omdat ze voor het verkrijgen van hun fondsen niet van hen afhankelijk zijn. In een periode van twee decennia zullen 1 tot 1,5 miljard mensen in Azië verbonden worden met de moderne wereld en zichzelf geleidelijk van die foute regimes ontdoen. Dat is de Mars naar Moderniteit.

In het tweede scenario stelt Mahbubani, dat het verdere verloop van de wereldgeschiedenis bepaald zal worden door de manier waarop het westen reageert op deze Aziatische Mars naar Moderniteit. Als het zich terugtrekt in de oude forten. Als protectionisme in de plaats komt van vrije handel, dan berooft alleen al de EU de ontwikkelingslanden van 700 miljard dollar per jaar en dat is 14 keer meer dan de totale ontwikkelingshulp. De politieke steun voor protectionisme is, sinds het einde van de Koude oorlog (1989) , helaas zowel in de verenigde Staten als in Europa toegenomen. En daarmee beroven we ook onszelf van om en nabij de 1 miljard dollar per dag. Met name de manier waarop Europa al jarenlang de landbouwsector subsidieert is een voorbeeld van nauw bemeten eigenbelang zonder oog voor de globale situatie. Het heeft er alle schijn van, dat de westerse landen geleidelijk aan het geloof verliezen dat ze de concurrentie met de opkomende economieën aan kunnen. Dat gebrek aan vertrouwen kan ons opbreken en de wereld de verkeerde kant op sturen.

De triomf van het westen is het derde scenario. Vanaf het einde van de Koude Oorlog waren er voor het westen nog maar twee grootmachten over. Amerika en Europa. De rest van de wereld hoefde niet meer de toen dat zich naar deze voorbeelden om te vormen. De arrogantie was welhaast grenzeloos. Gorbatsjov was, in tegenstelling tot Deng Xiaoping, geen held, maar een idioot. Zijn opstelling heeft ertoe geleid dat de Russische economie in tien jaar tijd 45% van haar ‘output’ verloor en dat de sterfte- en criminaliteitscijfers drastisch toenamen. De westerse arrogantie leidt ook tot de veronderstelling dat culturele verschillen er niet toe doen en dat het mogelijk is om van de ene op de andere dag elke samenleving, waar dan ook in de wereld en in welk stadium van culturele en economische ontwikkeling dan ook, om te vormen tot een liberale democratie. Een misvatting. De voorbije twee eeuwen van westerse dominantie zijn in de wereldgeschiedenis eerder een uitzondering dan de regel.

Het is niet moeilijk te raden welk scenario de voorkeur verdient.