Journalistiek opportunisme

De Parkstad Buitenring in oostelijk Zuid - Limburg is, zoals bijna elke meter asfalt die in Nederland aangelegd wordt, een heet hangijzer. In ons land is het al lang geen uitzondering meer dat de tijd die verstrijkt tussen het eerste idee en de daadwerkelijke realisatie van een (stuk) weg meer dan twintig jaar bedraagt. Zouden bedrijven zo opereren, dan was een faillissement onvermijdelijk. Als bestuurder kun je daar goed ziek van worden. Voormalig gedeputeerde Ger Driessen was zo’n bestuurder. De pers laat nauwelijks een gelegenheid onbenut om bestuurders te kapittelen die voor de verkiezingen iets beloven en het daarna niet waarmaken. Kijk maar naar de commotie over de dienstauto voor de PVV - gedeputeerden. Worden de beloften wel waargemaakt, dan is het ook niet goed. De ene of de andere journalist vindt dan wel iemand die iets aan te merken heeft op de gevolgde procedure. Procedures zijn in Nederland nu eenmaal belangrijker dan resultaten. Bestuurders die doorpakken zijn per definitie anti - democraten en verdacht. De keerzijde van dezelfde medaille is, dat de dezelfde kranten voortdurend volstaan met artikelen over ontbrekend leiderschap. Er zijn geen mensen meer, die hun nek nog durven uitsteken.Dank je de koekoek.

We hoeven niet zover terug in de tijd om in de krant te lezen, dat er van alles mis was met het aanbestedingsbeleid. Door vriendjespolitiek werden er miljoenen teveel uitgegeven. Dat rook naar corruptie. En waar rook is, is vuur. De krant, die zich daar enkele jaren geleden vreselijk druk over maakte, maakt zich nu druk over het feit, dat de laagste inschrijver met een opdracht aan de haal gaat, waarmee de provincie Limburg 40 miljoen bespaart en waarschuwt voor extra kosten ten gevolge van meerwerk tijdens de uitvoering. Kon het eerst veel goedkoper, nu is goedkoop ineens duurkoop. Het kan verkeren. Journalistiek opportunisme. Een bestendige vertrouwensrelatie met toeleveranciers is nu eenmaal een belangrijke voorwaarde voor kwaliteit. Dat weet iedere kwaliteitsmanager. Vooral de Limburgse pers heeft er sinds de val van de Berlijnse muur echter een hobby van gemaakt om zoveel mogelijk bestuurders verdacht te maken en te beschadigen. Bestendige vertrouwensrelaties zijn per definitie verdacht. Ze heeft daarmee een niet onbelangrijke bijdrage geleverd aan de vertrouwensbreuk tussen bestuur en burgers.

Piet van Zeil, voormalig staatssecretaris en burgemeester van Heerlen, placht te zeggen, dat de pers de koningin der aarde is. Ze heeft altijd gelijk en zelfkritiek is aan journalisten niet eenvoudig besteed. Als ze lont ruiken komen ze nogal eens in de verleiding om de objectiviteit uit het oog te verliezen. Enkel wat bijdraagt aan de bevestiging van hun vooringenomen standpunt wordt gepubliceerd. Andere feiten worden genegeerd of in tussenzinnetjes weggemoffeld. Driessen was een eigengereide regent, die te traag functionerende adviseurs overruled heeft, een coup gepleegde en daarmee risico’s genomen heeft. Hij probeerde beloftes waar te maken, hetgeen voor een bestuurder natuurlijk not – done is. Onstuitbare dadendrang en bovengemiddeld bestuurlijk ego. Politieke Rambo. Dat is het beeld wat over moet komen. Wat er ook van Driessen gevonden kan worden, hij was in ieder geval een bestuurder met genoeg lef om zijn nek uit te steken. Geen Rambo, maar misschien eerder de laatste der Mohikanen. Met dank aan de koningin der aarde.

De woedevulkaan

Op de tweede dinsdag van september is dit jaar voor de tweede keer de Trendrede gepresenteerd. Elf trendwatchers bundelen hun krachten en geven een doorkijkje naar de toekomst van ons land en de wereld. Verkeerden we aanvankelijk nog tussen hoop en wanhoop, nu worden we steeds bozer. Wij keren ons in toenemende mate af van de falende instituties. Het vertrouwen in de politiek als sturende factor ( ontbrekend leiderschap ) hadden we al verloren en nu volgt de vrije markt en de daarbij horende instituten, zoals banken (graaicultuur). De kloven in de samenleving zijn verbreed en verdiept en communiceren doen we vooral in de vorm van anderen overal de schuld van te geven. We koken weliswaar inwendig van woede, maar zijn een oplossingsgericht , creatief en innovatief volkje. Geen acties en grote demonstraties. Geen uitbarstingen van geweld. De woedevulkaan komt explodeert niet op deze manier . Maar we kijken ook niet lijdzaam toe. De autoriteiten zijn de weg kwijt, kunnen geen richting meer wijzen en rollen vechtend en schelden met elkaar over straat. Mensen reageren op drie manieren op bedreigende situaties. Het is vechten ( fight) , vluchten ( flight ) of bevriezen (freeze). Een toenemende groep Nederlanders zal kiezen voor de freeze oplossing. De oude systemen interesseren hen niet meer en daarom negeren ze die. De menselijke maat komt steeds meer terug. Niet schreeuwend vernieuwen, maar zwijgend de bestaande orde steeds verder ondermijnen. Geen stap terug, maar een stap opzij. Individueel stappen we uit de rijdende trein, bevriezen de situatie, oriënteren ons opnieuw en kiezen onze eigen richting. We zijn sterke netwerkers en bouwen aan nieuwe kleine , vooral lokale, systeempjes, die niet meer op bezitten maar op ruilen,delen, huren of barteren gericht zijn. We zoeken naar de kleinst mogelijke schaal om problemen op te lossen. ‘Noppes’ in Amsterdam, ‘Sterren’ in Utrecht zijn voorbeelden van nieuwe kleinschalige betalingssystemen. Een groep ZZP’ers, die samen opkomt voor de onderlinge ziekterisico’s negeert daarmee de bestaande, te dure aanbieders. De oude, grootschalige op groei, controle, beheersing en winstmaximalisatie gerichte systemen worden aan de kant geschoven. Bestaande regels worden aan de laars gelapt en de verantwoordelijkheid verschuift van de controlekamer naar het front. Professionals doen hun werk, zonder daarbij gehinderd te worden door allerlei staffunctionarissen en bureaucratische rompslomp. Ze werken samen en maken gebruik van elkaars expertise. In die kleine kringetjes krijgt de vernieuwing vorm. Nu worden ze nog betiteld als naïeve optimisten. Straks geven ze de richting aan. 2012 wordt het jaar van de verbinding. Kijk op http://www.trendrede.nl

Denken, danken en doen

Aan het einde van zijn loopbaan schrijft gouverneur Frissen, samen met Govert Derix, het boek In den beginne – over de toekomst van de beschaving. Het is al het tweede boekwerk van beide heren in korte tijd. Eurosofie verscheen vorig jaar. Het lijkt erop, dat Frissen de laatste jaren van zijn gouverneurschap in de ban is geraakt van denken en danken.

In den beginne was er het woord en dat woord was ‘zijn’ en niet ‘hebben’. De Euregio Maas – Rijn is de bakermat van het Rijnlands model, dat – in tegenstelling tot het Angelsaksische model – alle mensen ziet als verantwoordelijke stakeholders van deze wereld. Bij de Angelsaksen gaat het enkel om shareholdersvalue. Juist in deze regio moet de europeanisering van onderop op gang gebracht worden. We moeten ons ervan bewust worden, dat Europa onze enige kans is en dat we kansloos zijn als we ons achter onze eigen grenzen verschuilen. Mooie woorden.

Na het einde van zijn loopbaan komt ook oud – gedeputeerde Ger Kocklekorn in de Italiaanse Toscane tot de conclusie dat dromen geen bedrog hoeven te zijn ook al worden ze, door wat hij de ‘heersende financieel – economische Realpolitik’ noemt, als naïef afgeschilderd. Als we het geld dat besteed is aan het militaire antwoord op 9|11 besteed zouden hebben aan de ontwikkeling van Afrika, dan zouden onvermoeibare, atletische zwarte jongemannen nu niet met bootjes vol tegelijk op Lampedusa landen om vervolgens te proberen ons de spiegels en kralen terug te verkopen, waarmee onze koloniale voorvaderen hun continent hebben leeggeroofd. Mooi gezegd.

Ik word blij van zoveel inzicht en wijsheid. Zou het dan toch nog goed komen? Er moet nog heel wat gebeuren voor we al die jongeren hier in Europa een toekomstperspectief kunnen bieden. Volgens Frissen bieden bij ons de hoogwaardige maakindustrie en de kennisgerelateerde bedrijvigheid dat perspectief. Overigens hebben ze in Azië ook universiteiten. Misschien is het wel een beetje arrogant om te denken, dat mensen overal elders op de wereld dommer zijn dan wij. Nog veel meer moet er gebeuren willen we de jongeren in Egypte, Tunesië en Libië aan werk helpen, zodat ze een inkomen kunnen verdienen en een menswaardig bestaan opbouwen. Er is nog onmetelijk veel werk te verrichten voor we zover zijn, dat de Afrikaanse jongeren in staat gesteld hebben zichzelf te verlossen van honger, dictatuur en corruptie.

Er bestaat een gigantische kloof tussen denken en doen. Wat hebben Frissen en Kockelkorn in hun respectievelijke loopbanen gedaan om deze idealen te verwezenlijken? Of is dit inzicht iets, dat je pas op latere leeftijd, tegen het einde van je loopbaan, verwerft? Wat hadden ze kunnen doen? Of zouden ze, als ze deze ideeën geventileerd hadden , voor naïeve idioten versleten zijn? Als ze gezegd hadden, dat het de hoogste tijd was, dat we pas op de plaats maken, dat we hier uitgegroeid zijn, dat we het met aanzienlijk minder zullen moeten doen, dat we niet meer twee keer per jaar op vakantie kunnen, dat anderen nu gaan groeien en dat de wereldkoek eerlijker verdeeld gaat worden zouden ze – vanwege psychische instabiliteit - uit hun ambt gezet of niet meer herkozen zijn. Maar het blijft fijn, dat ze – nu ze de veilige haven van het pensioen bereikt hebben – zeggen wat ze er echt van vinden. Nu moeten we nog wat mensen vinden die er iets aan gaan doen.

De dag erna

Maandag 12 september 2011. Vrijwel mijn hele dag stond gisteren in het teken van tien jaar 9|11. Herdenkingsbijeenkomsten in New York, Washington, Shanksville en Londen. Indrukwekkende reportages en documentaires, zoals de 102 minuten die alles veranderden bij SBS6. Unieke geluidsfragmenten uit de Twin Towers en vlucht United Airlines 93. Waar kun je het na zo’n dag nog over hebben? Misschien over de moed die nodig is om je te verzetten? Alles lijkt zo in het niet te verzinken als de impact van die aanslagen een dag lang voorbijkomt. Het ongeloof en de angst op de gezichten van mensen. Het verdriet , maar ook de trots van nabestaanden. De verschillende manieren waarop mensen verwerken wat hen overkomen is. Maar ook de ongelooflijke chaos en het opvallende gebrek aan coördinatie en communicatie bij de autoriteiten in de verenigde Staten. Is het nog van belang wat een uiterst irritante Opstelten bij Buitenhof te melden had? Zou die man ooit door iets te raken zijn? Die weet het allemaal wel heel zeker. Een optimistisch realist noemt hij zichzelf. Weer zo’n liberaal zonder ideaal. Een echte nachtwaker. Ga maar lekker slapen, lieve burgers, en laat mij het maar regelen. Dan komt het allemaal goed. Wat is het belang van het feit dat Rutte nu plotseling wel bereid is om wat soevereiniteit prijs te geven, als alles toch maar eigen belang is? Er is niets pervers aan de financiële crisis, het is allemaal heel rationeel, zei oud top-ambtenaar Pieter Korteweg . Moraal speelt geen enkele rol. Je kunt anderen hun schuld wel vergeven of kwijtschelden, maar ze moeten er wel een prijs voor betalen. Is het echt van belang dat Frans Willeme niet de eerste Nederlandse burgemeester in Duitsland geworden is? Heeft het nog enige betekenis, dat Leon Frissen vandaag officieel afscheid neemt als gouverneur van Nederlands Limburg en dat hij een fervent voorstander van het Rijnlands model is? Wat knap, dat VVV gelijkspeelt tegen PSV. Maar voor wie is dat belangrijk? Wat heeft nog betekenis als je ziet wat mensen elkaar aan kunnen doen? Heeft het nog zin om daar een standpunt over in te nemen? Of is het beter maar geen standpunt meer in te nemen en nog slechts te registreren? Koos van Zomeren heeft, zo zei hij gisteren bij Boeken van de VPRO, in zijn SP-tijd alle standpunten opgebruikt. Wat mooi was om te registreren is hoe die verschrikkelijke tragedies mensen hier en daar nader tot elkaar brengen. Kennelijk zijn daar rampen en verschrikkelijke tragedies voor nodig. Al het andere lijkt ‘spielerei’ van mensen die vooral zichzelf erg serieus nemen. Snelle oplossingen zijn er, volgens hoogleraar Arnoud Boot, niet. Met hem droom ik vannacht maar verder van een wereldregering, die met ons allemaal het beste voor heeft.

Applaus en Protectionisme

Groot waren de koppen in de kranten ten tijde van de gebeurtenissen in Tunesië en Egypte. Groot zijn de koppen over Libië en Syrië? Arabische lente! Applaudisserend stonden de meeste van ons aan de zijlijn. Leve de liberale democratie. Eindstation van de beschaving. Doe het zoals wij en alles komt goed. Wie in zijn handen klapt heeft geen hand vrij om zijn portemonnee te trekken! Dat hebben de Russen al ervaren na 1989. Wat waren we blij met die Gorbatsjov. En vervolgens hebben we ze aan hun lot overgelaten. Zie wat ervan geworden is. Een nieuwe schurkenstaat, met de grootste maffiabaas van de wereld aan het hoofd.

Een kleine kop in de krant van vandaag. Wederopbouw. Beloofde hulp Tunesië en Egypte blijft uit. 14 miljard euro hebben Westerse en Arabische landen toegezegd om de hervormingen in beide landen te steunen. Onderdeel van een totaalpakket van het dubbele bedrag, toegezegd aan Noord – Afrikaanse democratieën in wording. Slechts een schijntje van het toegezegde bedrag hebben ze tot op heden ontvangen.

Wat het westen inzet en levert zijn wapens en adviseurs. Dat is goed voor de eigen militaire industrie. Daarnaast hebben we het vooral druk met het beschermen van onze overige eigen (olie)belangen. Ongeveer een derde van het hele EU-budget wordt gebruikt voor het protectioneren van de landbouwsector. Bijna 50 miljard euro. Europa is duur roepen we dan, zonder erbij te vermelden dat vooral de eigen agrarische sector – en dat al jarenlang – dat geld opstrijkt.

De gemiddelde leeftijd van de bevolking in de lente – landen ligt beduidend lager dan die bij ons. Wij vergrijzen en ontgroenen. Al die jonge mensen moeten aan de slag. Lukt dat niet, dan is een terugval onvermijdelijk. Er zal sprake moeten zijn van een stabiele middenklasse. Die kan alleen ontstaan als er arbeidsplaatsen zijn. Het alternatief is, dat we al die jonge mensen naar het westen halen en zo ons eigen ontgroening teniet doen. Maar dan pikken ze natuurlijk de banen van onze eigen mensen in. De werkelijkheid is dat de meeste lente – landen – jongeren het liefst in hun eigen land blijven wonen en werken, als daar een menswaardig bestaan op te bouwen valt.

Zolang als wij arrogant blijven waar het gaat over de democratie als het beste systeem, zonder oog te hebben voor de voorwaarden die noodzakelijkerwijs vervuld moeten worden om dat systeem een kans van slagen te geven, zolang als wij vooral druk zijn met het beschermen van onze eigen belangen, zolang zal het er in de wereld niet beter op worden. De beste manier , beter dan het geven van geld aan regeringen die daardoor onafhankelijk worden van hun bevolkingen, om de lente – landen te helpen is hen de mogelijkheid te geven om vrij met ons te handelen en te concurreren. Als zij het beter en goedkoper kunnen dan wij is dat voor ons als consumenten en ook voor de handel alleen maar goed. Wij moeten dus ophouden met applaudisseren en protectioneren. Wij moeten eindelijk eens beginnen met delen. Weg met de landbouwsubsidies in de EU is een eerste stap.

Protectionisme, arrogantie of moderniteit

Voorspellen is heel moeilijk. Vooral als het om de toekomst gaat. De tekst van een bericht op Twitter van eurocommissaris mevrouw Smit-Kroes. Nu is voorspellen natuurlijk geen kwestie van kijken in de bekende glazen bol. Het is veeleer een poging inzicht te krijgen in alle werkzame krachten en vooral in de richting waarin deze krachten werken. Verschillende methoden om de toekomst te onderzoeken zijn: (kwantitatieve) modellen, scenariostudies, delphi-studies en overige participatieve methoden, technologisch aspectenonderzoek en dialectiek (Wikipedia).

Kishore Mahbubani heeft in het eerste hoofdstuk van zijn boek The new Asian Hemisphere, the irresistable shift of global power to the east ( Public Affairs, New York, 2008 ) een drietal scenario’s voor de toekomst van de wereld in de komende vijftig jaar geschetst. Mahbubani is momenteel decaan/professor aan de Lee Kuan Yew National University van Singapore en was van 1971 tot 2004 diplomaat. In die 33 jaar bekleedde hij twee keer het voorzitterschap van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties.

Het eerste scenario van Mahbubani is de Mars naar Moderniteit. Hij stelt daarin dat het gebruik van een watercloset wel eens de beste indicator zou kunnen zijn voor een antwoord op de vraag hoeveel van de 6,5 miljard wereldburgers nog leven in een premoderne wereld. Hoe groter het aantal mensen dat zijn intrede doet in die moderne wereld, hoe veiliger en stabieler de wereld zal worden. Wat Noord-Amerika en Europa vandaag de dag al bereikt hebben, kan morgen door de rest van de wereld bereikt worden. Zo zal China in 2015 het niveau bereiken waarop de ontwikkelde landen zich in 1960 bevonden. Daarbij veroorzaakt het gebruik van de mobiele telefoon met internet een stille revolutie waarvan de impact te vergelijken valt met de industriële revolutie. Connectiviteit is productiviteit. Als je mensen met elkaar verbindt, worden ze productiever. Met ontwikkelingshulp helpen we vooral regeringen van arme landen in het zadel, die daardoor het contact met hun bevolking verliezen, omdat ze voor het verkrijgen van hun fondsen niet van hen afhankelijk zijn. In een periode van twee decennia zullen 1 tot 1,5 miljard mensen in Azië verbonden worden met de moderne wereld en zichzelf geleidelijk van die foute regimes ontdoen. Dat is de Mars naar Moderniteit.

In het tweede scenario stelt Mahbubani, dat het verdere verloop van de wereldgeschiedenis bepaald zal worden door de manier waarop het westen reageert op deze Aziatische Mars naar Moderniteit. Als het zich terugtrekt in de oude forten. Als protectionisme in de plaats komt van vrije handel, dan berooft alleen al de EU de ontwikkelingslanden van 700 miljard dollar per jaar en dat is 14 keer meer dan de totale ontwikkelingshulp. De politieke steun voor protectionisme is, sinds het einde van de Koude oorlog (1989) , helaas zowel in de verenigde Staten als in Europa toegenomen. En daarmee beroven we ook onszelf van om en nabij de 1 miljard dollar per dag. Met name de manier waarop Europa al jarenlang de landbouwsector subsidieert is een voorbeeld van nauw bemeten eigenbelang zonder oog voor de globale situatie. Het heeft er alle schijn van, dat de westerse landen geleidelijk aan het geloof verliezen dat ze de concurrentie met de opkomende economieën aan kunnen. Dat gebrek aan vertrouwen kan ons opbreken en de wereld de verkeerde kant op sturen.

De triomf van het westen is het derde scenario. Vanaf het einde van de Koude Oorlog waren er voor het westen nog maar twee grootmachten over. Amerika en Europa. De rest van de wereld hoefde niet meer de toen dat zich naar deze voorbeelden om te vormen. De arrogantie was welhaast grenzeloos. Gorbatsjov was, in tegenstelling tot Deng Xiaoping, geen held, maar een idioot. Zijn opstelling heeft ertoe geleid dat de Russische economie in tien jaar tijd 45% van haar ‘output’ verloor en dat de sterfte- en criminaliteitscijfers drastisch toenamen. De westerse arrogantie leidt ook tot de veronderstelling dat culturele verschillen er niet toe doen en dat het mogelijk is om van de ene op de andere dag elke samenleving, waar dan ook in de wereld en in welk stadium van culturele en economische ontwikkeling dan ook, om te vormen tot een liberale democratie. Een misvatting. De voorbije twee eeuwen van westerse dominantie zijn in de wereldgeschiedenis eerder een uitzondering dan de regel.

Het is niet moeilijk te raden welk scenario de voorkeur verdient.

De paradox van de media. Atrium en Orbis.

Govert Derix en Leon Frissen hebben samen in 2010 een boek gepubliceerd met de titel Eurosofie. ( Downloaden kan via de site van de Provincie Limburg ). Derix heeft daarvoor een aantal essays geschreven en die met Frissen besproken. Het boek is de weerslag van de aanscherping van het denken over Europa in deze dialogische ontmoetingen. Een voorname constatering van de heren is, dat de Eurealpolitiek behoefte heeft aan idealen, die door de sense of urgency aan kracht moeten winnen. Te hopen valt, dat de huidige crisis daaraan bijdraagt. Derix schetst in een van zijn essays een aantal paradoxen met betrekking tot de samenwerking. Paradox niet in de klassieke betekenis, maar meer als iets wat tegen de verwachting in gebeurt.

Een van die paradoxen is die van de media. Die luidt alsvolgt: “Je zou verwachten dat euregionale eenheid gepaard gaat met het ontstaan van euregionale media. Voor de vorming van een sociaal-economische eenheid zijn media immers cruciaal. (…) Toch neemt de ‘mediale’ eenheid in de EMR eerder af dan toe, en kijken bewoners steeds minder vanzelfsprekend naar zenders van euregionale gebiedsgenoten aan de andere kant van de binnengrenzen.”

Een mooi voorbeeld daarvan is het Commentaar met de titel Atrium/Orbis in Dagblad De Limburger vandaag. De auteur betoogt daarin, dat het - in het belang van de consument - goed is, dat de NMa, de mededingingsautoriteit in Nederland, zich bemoeit met de fusie tussen de ziekenhuizen in Heerlen en Sittard-Geleen. Merkwaardig noemt de schrijver het echter dat de NMa in haar onderzoek ook ziekenhuizen over de grens, zoals die van Genk, Hasselt, Tongeren en Aken betrekt. De NMa krijgt ervan langs. Ze zet, aldus de commentator, een grote bek op en is door het dolle heen.

Van een Limburgse krant zou men toch mogen verwachten, dat het denken niet ophoudt bij de ( overigens officieel niet meer bestaande ) grens. Meestal treft juist randstedelijke instanties dat verwijt. Des te opmerkelijker is het te moeten constateren, dat het denken van de Limburgse media kennelijk wel bij de grens ophoudt en dat de door Derix geschetste paradox inderdaad bestaat. Met het denken van patiënten is dat overigens al lang niet meer het geval. Vele Limburgers bezoeken ziekenhuizen in onze buurlanden en zien de grens niet als een belemmering daarvoor. Ook zorgverzekeraars zijn in overwegende mate dat station al gepasseerd. Alleen de krant kennelijk niet. Media zijn erg belangrijk voor de meningsvorming bij het lezend publiek. In plaats van het toe te juichen, dat de NMa ook over de landsgrenzen kijkt om wellicht te constateren, dat er nog voldoende sprake is van concurrentie om een fusie tussen de ziekenhuizen van Heerlen en Sittard-Geleen mogelijk te maken, trekt de krant een eng, nationaal jasje aan en doet alsof de ziekenhuizen in de Euregio geen invloed hebben op de patiëntenstroom en , sterker nog, alsof ze helemaal niet bestaan. Zou het de invloed van de PVV zijn of is het gewoon een vergissing?