Conjunctuur

Overbodig, nutteloos. Twee woorden die het dichtst bij hoe hij zich vandaag weer eens voelde kwamen. Op deze manier werd voor hem het leven steeds zinlozer. Althans op sombere momenten, zoals nu. Soms vroeg hij zich ook wel eens af waarom die zinloze gedachte van zinloosheid hem overviel. Moest het leven, zijn leven, zin hebben? Was de zin van het bestaan niet gewoon genieten van het leven? Van de kleine geneugten, van de zon of de sneeuw, van de liefde of de dwaasheid. De kunst van het genieten. Een van de gelukbepalende factoren in het leven van een mens. Maar net als tussen droom en daad, lag er ook tussen weten en doen een enorm diepe kloof. Soms weet hij de welhaast onoverbrugbaarheid van die gaping aan zijn opvoeding. ‘Doe maar normaal dan doe je gek genoeg’, placht zijn moeder te zeggen. Normaal. Wat viel er nog te genieten als alles normaal was? Moest je niet juist genieten van wat niet normaal was? Het was niet eens normaal dat hij er was. Niet meer dan een gelukstreffer was de oorzaak van zijn existentie. Niet normaal en daarom alleen al zou hij van de toevallige gelegenheid even op de aarde te verblijven moeten genieten. En dat wilde maar niet lukken. Het leven moest toch een functie hebben, in dienst staan van iets groots, hoogs. Onzin, wist hij ook wel, want hoeveel mensen kwamen en gingen niet onopgemerkt. Het wemelde van de waardeloze levens. Waarom zou het zijne dan iets moeten betekenen? Van zijn vijfentwintigste tot zijn vijfenvijftigste had hij bijna onafgebroken gewerkt en nu stond hij er ineens naast. Van alle kanten werd hem tegemoet geschreeuwd dat de pensioengerechtigde leeftijd omhoog moest, dat er langer doorgewerkt moest worden, dat de ervaring van ouderen niet voor de arbeidsmarkt verloren mocht gaan. Minister Kamp zei het net nog op de radio. Praatjes voor de vaak. Niemand stond op hem en zijn ervaring te wachten. Zelfs niet op een uur afstand. Maar was werken dan werkelijk het enige wat het leven zin gaf? Nee, de zin van het leven was het te leven. Het een vorm te geven die bij je paste . Hij moest vooral zijn zelfachting niet verliezen, maar precies dat stond op het punt van gebeuren. Hij was toenemend gaan twijfelen aan zijn capaciteiten. Het werd de allerhoogste tijd daarmee op te houden, wilde hij niet het risico lopen in een diepe depressie te vallen. De gedachte er maar een einde aan te maken besloop hem de laatste tijd vaker dan hem lief was. Het aantal zelfmoorden fluctueerde, hij had het onlangs nog een Belgische psychiater horen zeggen op TV, met de economische situatie, suïcide was conjunctureel. Hij meende dat volmondig te moeten bevestigen, omdat hij zich niet herinneren kon eerder aan deze plaag te hebben blootgestaan. Kon hij voor iemand nog iets betekenen of was hij niet meer dan een nutteloos organisme dat onnodig steeds schaarser wordende zuurstof en water verbruikte? Vervuld van deze zwartgalligheid, maakte hij zich op voor zijn wekelijks bezoek, op dinsdagochtend aan de markt. Hij moest ophouden met zeuren en lekker genieten van een stuk gebakken vis.

Ja, als…………

Als we nu die 1.600 miljard eens niet in het mislukte geruststellen van de financiële markten en het overeind houden van banken hadden gestoken, maar geïnvesteerd hadden in het vertrouwen van mensen door de economieën te stimuleren, banen te scheppen en de sociale zekerheid overeind te houden. In plaats van alles kapot te bezuinigen. Ja, als……….

Zoals te verwachten viel is de Europese top van afgelopen week op een mislukking uitgedraaid. Rutte put zich uit in geruststellende verklaringen. Er worden absoluut geen bevoegdheden aan Europa overgedragen. In maart van het volgend jaar zal de PvdA beoordelen of dat echt niet zo is. Er is tenslotte genoeg tijd. We gaan nu eerst maar eens feesten. Wat was het mooi geweest als er een eensluidend nieuw politiek geluid geklonken zou hebben. Weg van het kleine nationale eigenbelang, op weg naar internationale solidariteit en eerlijker verdelen wat de aarde voor ons allemaal te bieden heeft. Ja, als…….

Het politieke landschap in Europa is divers, maar overwegend rechts. De liberalen beschermen de vrijheid. Vooral die van de financiële markten en de nationale staat. Cameron, Rutte en Rajoy, kiezen voor rigoureuze schuldsanering en een zwak Europa. Merkel wil de weeffout van 1992 wel herstellen. Sarkozy wil dat niet. Kiezen voor nationale soevereiniteit is kiezen tegen Europa. Italië en Griekenland worden inmiddels geregeerd door technocraten. Kille saneerders. In Hongarije is het al niet veel beter. De Noren, de Denen en de Belgen hebben nauwelijks invloed. De kleintjes moeten mee in het kielzog van de groten willen ze niet ten dode opgeschreven zijn. Intussen nemen de armoede en tweedeling in de samenleving toe. De financiële markten vormen een roedel wolven dat een kudde buffels bedreigt. Slaan ze op hol of blijft er een buffel achter, dan is dat dodelijk, maar als de kudde de rijen gesloten houdt gebeurt er niets. Ja, als……….

Wie schulden maakt, in de greep van de bank belandt, verkwanseld zijn vrijheid. De strot wordt dichtgeknepen. Onafhankelijke beslissingen zijn niet meer toegestaan. Dat geldt voor particulieren en ook voor regeringen. We worden niet meer los van de markt, los van de onmiddellijke eigenbelangen van burgers en groepen geregeerd. Bijna allemaal hebben we op te grote voet geleefd en daarvoor betalen we nu versneld de rekening. De financiële instellingen dicteren de koers. Als we er nu eens zouden slagen hun macht aan banden te leggen. Ja, als……….

Als ik zou moeten kiezen, dan zou ik minder rigoureus bezuinigen en vooral ook investeren in economisch herstel en banen. Ik zou inzetten op snelle realisatie van de Verenigde Staten van Europa met een Europese regering gecontroleerd door een gekozen parlement. Ik zou inzetten op onderlinge solidariteit en evenwichtige globalisering. De regeringsleiders krijgen van mij allemaal de Limburgse eretitel gouverneur. Ik zou de macht van de financiële markten ( het eigenbelang ) aan banden leggen en de politiek ( het algemeen belang ) terug aan het roer brengen. Ja, als………….

Rutte en het Taoïsme. Arm en rijk, Yin en Yang

Mark Rutte was onlangs nog op bezoek bij Barack Obama. Trots als een pauw en met de luchtigheid waarmee hij alles van zich af lijkt te laten glijden, een luchtigheid die hij soms verwart met humor, vertelde hij dat hij naar de Verenigde Staten gekomen was om drie thema’s met de president te bespreken: Banen, banen en banen. Lachen! Amper thuis na het uitstapje krijgt onze vrolijke premier te maken met het Sociaal en Cultureel Planbureau en het Centraal Bureau voor de Statistiek, die uitgerekend hebben dat een toenemend aantal landgenoten onder de armoedegrens zakt. De oppositie in de Tweede Kamer nodigt hem uit om daarover verantwoording te komen afleggen en natuurlijk geeft de premier gehoor aan dat verzoek, want debatteren is een hobby die hij uit zijn studententijd overgehouden heeft. Leuk! De argumentatielijn die Mark bedacht heeft is even eenvoudig als geniaal. Vergeleken met vijftien jaar geleden zijn er nu minder mensen arm. Voorts is armoede een relatief begrip. Nederland heeft geen ontwikkelingshulp nodig. De uitkeringen zullen niet verhoogd worden en er komen evenmin extra banen. De burgers moeten zichzelf maar zien te redden. Obama leest het in de krant en voelt zich besodemietert, maar dat zal Rutte een zorg zijn. Hij staat toch maar mooi op de foto met de eerste zwarte president van Amerika. Mooi voor het familieplakboek. Van Herman Wijffels was bekend, hij steekt dat ook niet onder stoelen of banken, dat hij zich tot het Taoïsme bekeerd heeft. Onze premier heeft deze weg nu ook ontdekt en overweegt Nederland om te vormen tot een Taoïstisch land. Arm en rijk zijn als Yin en Yang. Ze vullen elkaar aan, kunnen niet zonder elkaar. Dat is een gegeven zo oud als de wereld. Het kan vastgesteld, maar niet verklaard worden. Het is de weg van de natuur. Het is de oorsprong en het allesomvattende, altijd veranderend en voortdurend in evenwicht. Het is een gegeven , een mysterie. Alles doorloopt een vast patroon dat het niet zelf gekozen heeft en niet zelf kan wijzigen. Enfin, de regering kan wel naar huis en het volk moet zichzelf maar zien te redden. Er zijn nog steeds veel meer arme mensen dan rijke. Het herstellen van dat evenwicht is niet meer dan natuurlijk. Er moeten dus nog wel wat rijken bijkomen. De overheid is er echter niet om dat te regelen, daar moeten de burgers zelf maar voor zorgen. Tot zover het kabinetsbeleid.

Nee, het zweet staat Mark Rutte niet op het voorhoofd. De liberaal voelt zich bij de Tao als een vis in het water. Eigenlijk is het heel simpel. Verlaag de armoedegrens naar 650 euro per maand en je hebt er in een klap heel veel rijken bij. De natuur had dat al geregeld, alleen ons verzet tegen de natuurlijke gang van zaken heeft ons op het verkeerde been gezet. Er hoeft niets te veranderen met uitzondering van het idee. De kleine geesten van het Planbureau en het Centraal Bureau voor de Statistiek analyseren te veel, de oppositie is praatziek en gebruikt te veel kleine woorden. Zij streven naar kennis en leren dagelijks bij. Dat niveau is Mark Rutte inmiddels ontstegen. Zijn grote geest omvat, zijn grote woord is verlichtend. Hij streeft naar Tao en leert dagelijks af.

Strategen van de koude grond

Stapje voor stapje en veel te defensief volgens S & P. Europa doet veel om de schuldencrisis de baas te worden, zegt Jean-Claude Juncker. Ze vergaderen veel zal hij bedoelen. Politici hebben nu eenmaal de vaste overtuiging dat ze iets doen als ze vergaderen. De enige die tot op heden echt iets gedaan heeft is de Europese Centrale Bank. Dat nuanceert noodzakelijkerwijs het gedeukte bankiersimago.

Politiek is voor heel veel politici nog steeds de kunst van het haalbare. Strategie op de vierkante centimeter. Hoe kom ik hier zelf het beste uit? Hoe overleeft mijn partij de volgende verkiezingen? In het gunstigste geval, hoe komt ons land hier zonder al te veel kleerscheuren uit? Er zit geen visie achter die veel verder reikt dan de respectievelijke landsgrenzen. Of ze nu pro of anti zijn, voor de meeste beleidsmakers is nauw bemeten eigenbelang op de korte termijn de drijfveer. We zijn afhankelijk van export of we gaan toch niet betalen voor die mafkezen die de boel besodemieteren. De euro heeft ons veel opgeleverd of door die verdomde euro is alles twee keer zo duur geworden.

Het gemiddelde politieke geheugen omvat niet meer dan een periode van maximaal vier jaar en soms is dat al te veel. De geheugencapaciteit lijkt toe te nemen naarmate de staatsvorm meer dictatoriaal is. Democratieën zijn gevoeliger voor Alzheimer.

Europa is los zand. Er is geen eensluidende opvatting over het einddoel. Als je niet weet wat je koken wil heeft het geen zin om boodschappen te doen. Mevrouw Merkel laat geen gelegenheid onbenut om op te merken dat het een proces is dat lange adem vereist. Welk proces bedoelt ze? Stap voor stap, maar waar naartoe? Crisisbeheersing? Redden wat er te redden valt? Pompen of verzuipen? Op weg naar een federaal Europa? Europa is een bedrijf zonder visie, zonder missie. Een dolende mammoettanker , een kok zonder menu. Processen en performers zijn niet gericht op een gezamenlijk einddoel.

Op een onbewaakt ogenblik vraag ik me wel eens af of er een crisis in Griekenland of Italië geweest zou zijn als we de verenigde Staten van Europa zouden zijn. Heeft iemand ooit nog wel eens iets gehoord van Californië, dat onder Schwarzenegger bijna failliet was? De manier waarop Europa met zichzelf omspringt is een van de belangrijkste destabiliserende factoren in de wereld van vandaag. De facto bestaat Europa niet. Het is een bijeengeraapt zootje ongeregeld met als ‘Leitmotiv’ ieder voor zich en God voor ons allen, waarin het haalbare tot kunst verheven is en het noodzakelijke kapot vergaderd wordt. Het hoeft derhalve geen verbazing te wekken dat geen enkele bank of belegger nog vertrouwen heeft in deze holding. E en bankroet ligt in het verschiet . We kunnen S & P’s dan wel verwijten maken, maar het grootste probleem is toch echt dat we niet in staat blijken zelf orde op zaken te stellen. Don’t shoot de pianoplayer zou Karremans zeggen. Ik wens onze ‘lijders’ veel strategische visie vandaag en morgen, maar ik vrees het ergste.

Europa een adoptiekind

De Sinterklaasweek lijkt beslissend te worden voor de toekomst van ons continent en misschien wel van de wereld. Standard & Poor’s voert de druk op. De Chinezen houden, zoals vooralsnog te verwachten viel, de hand op de knip. Zij herinneren zich 1997 nog wel. Mevrouw Merkel en meneer Sarkozy broeden op een nieuw Europees ei, dat eind deze week als kuiken uit de schaal moet kruipen. De genen van Merkel bevatten automatische sancties, die van Sarkozy soevereiniteit . Welke karaktereigenschappen krijgt het kuiken? Omdat genetische conflicten voorgebakken lijken, gaat het Europees Hof van Justitie politieagent spelen. Elke Europese staat is soeverein tot het gerechtshof vaststelt dat de begrotingsafspraken niet nageleefd worden. Dan treden de automatische sancties in werking. De regel is 3%. Wie naar boven afwijkt krijgt een acceptgiro in de bus. Het land dat toch al een begrotingstekort heeft krijgt daardoor een nog groter tekort en moet dientengevolge extra bezuinigen. Zolang het spannend is moeten de regeringsleiders elke maand bij elkaar komen. De bazen van de afzonderlijke landen blijven dus de Europese Commissie buitenspel zetten, om van het Europees Parlement nog maar helemaal te zwijgen. De zware Europese commissaris lijkt van de baan en vervangen door het Hof van Justitie. De stabiliteitsobligaties, ook wel eurobonds genoemd, die de rente lager zouden kunnen houden komen er ook niet, omdat de Europese commissie er voorstander van is en de regeringsleiders daarom alleen al niet. Neelie Kroes put zich de laatste tijd weliswaar uit in complimenten voor de nationale staten, maar het mag niet baten. Net zoals de banken elkaar onderling niet meer vertrouwen doen de regeringsleiders dat evenmin. Stuk voor stuk verdenken ze hun collega’s ervan, dat die de boel zullen flessen als ze ook maar even de kans krijgen om goedkoop aan geld te komen. Het kuiken wordt een schichtig wezentje , dat voortdurend angstig om zich heen moet kijken. Het mag door niemand aangeraakt worden, want heeft het eenmaal de overheersende lucht van een staat, zullen de andere het onmiddellijk dooddrukken. Zo gaat dat nu eenmaal in de natuur.

Het nieuwe kuiken is daarom bij voorbaat kansloos. Het zal niet lang leven. Papa en mama hebben er bij de geboorte van hun eerste kuiken al niet voor gekozen een gezamenlijke huishouding te gaan voeren. Ze gaven de voorkeur aan iets wat op een LAT - relatie lijkt , maar zelfs dat niet is. Ze gingen ook niet naar de notaris voor een samenlevingscontract. Nee, het is geen liefdeskuikentje. Het zal niet opgroeien tot een volwassen wezen, dat door zijn ouders en de hele familie gesteund wordt op de weg naar zelfstandigheid. Van die ene nacht vol passie in Maastricht hebben de ouders meer dan spijt. En toch is het weer gebeurd. Ze kunnen niet met, maar ook niet zonder elkaar. En grote delen van de familie evenzeer. Het standsverschil blijkt zelfs met verstand moeilijk te overbruggen. De ouders en de hele familie hebben het vooral druk met zichzelf en bemoeien zich onvoldoende met de opvoeding ( het gelijk van Marja van Bijsterveldt ) van de kuikens die ze verwekken. Die laten ze over aan een internaat met vestigingen in Brussel en Straatsburg. Een keer per maand gaan ze op bezoek om in ieder geval de schijn van betrokkenheid en verantwoordelijkheid op te houden. Misschien is het beste alternatief voor de toekomst van het nieuwe kuiken het voor adoptie af te staan.

Koeien, klompen en karnaval

Op zoek naar de identiteit van de Nederlander
Ging Sint even op bezoek bij een medelander

Het was, zo bleek hem al snel, een echte vechter
Ondanks armoede en een onveilig bestaan
Tevreden en moedig, het kon immers niet slechter
Voor de toekomst van zijn kinderen - van ver - op weg gegaan

Naar welvarend en veilig Nederland gekomen
Met in zijn bagage talrijke dromen

De mensen zijn hier welvarend en het is veilig
En toch proefde hij ontevredenheid en angst
Tolerantie, vrijheid en gelijkheid blijken niet meer heilig
Veel te verliezen maakt dikwijls het bangst

Waar het goed gaat kan het zeker ook slechter
Zijn wij soms een bedreiging? vroeg de vechter

De bisschop van Mira, Turk van origine
Begreep maar al te goed wat hij hoorde
Hij was zich volledig bewust van de combine
Die alle hoop ontegenzeglijk de grond in boorde

Koeien, klompen en karnaval boeien nu kennelijk meer
Dan de identiteitsbepalende waarden van weleer

De grondwet weerspiegelt die traditionele nationale identiteit
Om de eigenaard te beschermen en te borgen
Wil de combine de betreffende artikelen liever kwijt
De onbegrepen paradox baarde Sint onnoemelijke zorgen

Hij beloofde de medelander, als die zou zetten zijn schoen
Daar niets dan gelijkheid, gast- en godsdienstvrijheid in te doen
En ook samen met zijn Pieten te schreeuwen van alle daken
Nederlanders waakt! Ge dreigt de weg kwijt te raken!

Triple- A: Arrogantie, angst en agressie

Er zijn ongetwijfeld mensen die mij maar een arrogante kwast vinden. Er is inderdaad niet veel mis met mijn zelfvertrouwen, alhoewel het de laatste tijd stevig op de proef gesteld wordt. Maar om nou te zeggen dat ik het overdrijf, nee. Al zeg ik het zelf. Het kan uiteraard geen kwaad om na te denken, te reflecteren. Daar hoort – naast zelfreflectie - ook de vraag bij welk belang iemand kan hebben bij het mij arrogant noemen. Vaak zijn mensen die dat doen zelf redelijk arrogant. Over de arrogantie van de macht is het een en ander geschreven en gezegd. Machtig ben ik echter niet, dus daar hoef ik het niet te zoeken. Wel heb ik een hekel aan oppervlakkigheid, aan mensen die met de grootst mogelijke vanzelfsprekendheid iets roepen, waarvan zelfs een oppervlakkig luisteraar begrijpt dat ze er nooit echt over nagedacht hebben. Dat kan niet gezegd worden van Erik Irsraelewicz of Dani Rodrik. En ook niet van Kishore Mahbubani. Een Fransman, een Amerikaan en een Singaporees. De eerste schrijft over de arrogantie van China, de tweede over het trilemma van Europa en de laatste over de onvermijdelijke verschuiving van de macht naar het Oosten. De Chinezen worden steeds machtiger en wij in Europa zijn daar niet bang genoeg voor. Snelle globalisering gekoppeld aan democratische politiek betekent het einde van de natiestaat en de arrogantie van het Westen kent geen grenzen. De onstuitbare mars naar moderniteit in het Oosten kan leiden tot een toenemend (supra)nationaal protectionisme in en militaire agressie vanuit het Westen. Ziedaar de ingrediënten voor de verrechtsing van Europese staten. Of dat ook naties zijn laat ik maar even in het midden. Wie over dat verschil meer wil weten kan terecht bij de cultuurhistorische schets van Joep Leerssen met de titel ‘Nationaal denken in Europa’.

Angst was altijd al een slechte raadgever. Ik ben ook niet bang voor de Chinezen. Eerder voor Poetin. Bij mij is er in hun richting meer sprake van bewondering. Als ik al bang ben, dan is het voor de manier waarop er in het Westen, bij mij thuis dus, wordt omgegaan met de globalisering. Dan is het voor onze arrogantie, minachting en neerbuigendheid in de richting van Azië, Afrika en Zuid-Amerika evenals over ons onvermogen om te komen tot een echt federaal Europa. In de kroeg hoor ik tegenwoordig uit de mond van heel gewone mensen geluiden over een derde wereldoorlog. Ik prijs mij altijd gelukkig dat ik, in tegenstelling tot mijn ouders en grootouders, geen oorlog aan den lijve heb hoeven ervaren en dat gun ik mijn kinderen evenzeer. Wie het tempo van de globalisering bepaalt weet ik niet precies en ik vraag me af of de snelheid van dat proces beïnvloedbaar is. Problematischer acht ik het feit, dat heel veel mensen zich bij dat proces niet betrokken weten, dat ze het lijdzaam ondergaan en dat het door belanghebbende betweters gepresenteerd wordt als iets bedreigends in plaats van als een kans op een betere wereld. Maar misschien denk ik er wel teveel over na en kom daardoor arrogant over. Mea Culpa.