De Roos van Leary

Op het gevaar af niet alle omstandigheden volledig te kennen, verwaardig ik me toch maar enige woorden vuil te maken aan twee gebeurtenissen die in de afgelopen dagen nogal de aandacht trokken. In Rotterdam trapte een politieagente een laveloze Let vol in het kruis en diende hem daarna nog wat knietjes onder de kin toe. Haar mannelijke collega keek toe, alsof het een oefening ongewapend gevecht tegen een zich niet verzettende tegenstander betrof en kwam pas in actie toen de handboeien om moesten. Ik had deze dappere dame hetzelfde graag eens willen zien doen met een gewelddadige supporter van Feijenoord. Maar zo dapper zal ze wel niet zijn. Hoe weten we dit allemaal? Een medelander met allochtone achtergrond legde een en ander op zijn iphone vast en zette het op Youtube. Misschien heeft hij wel geluk gehad dat de agenten hem niet zagen filmen. Voor de opname schijnen er nog een wapenstok en traangas aan te pas gekomen te zijn, maar daar zijn dus geen beelden van. Waren de beelden die er wel zijn er niet geweest, dan zou vermoedelijk geen haan meer gekraaid hebben naar dit voorval. Nu zitten de agenten ziek thuis en de Let in de cel. Er is volgens de korpschef geen reden de agenten hangende het onderzoek te schorsen. Een goede baas neemt het immers altijd op voor zijn mensen. Maar natuurlijk zijn die agenten niet ziek. Of misschien toch? In hun hoofd? Aan de ene kant wordt het optreden van de politie tegenwoordig voortdurend in de gaten gehouden. Elk enigszins georganiseerd optreden wordt gefilmd en de diender die iets doet heeft daar veelal langer last van dan degene waartegen opgetreden wordt. Dus zijn agenten in dat soort situaties eerder terughoudend. En daar heb ik dan nog begrip voor ook. Aan de andere kant mag je toch van elke agent een zekere mate van professionaliteit verwachten. Juiste inschattingen maken en situatief handelen, kalm en beheerst. Dat deed deze zich onbespied wanende Rotterdamse mevrouw in ieder geval niet. Haar optreden zal bij menigeen gevoelens van agressie opgeroepen hebben. Bij mij in ieder geval wel. Gelukkig was ik niet in de buurt, want dan zat ik nu misschien vast. Het blijft moeilijk om de Roos van Leary in de praktijk toe te passen.

In Haelen bestookte een 59-jarige man eerst wat mensen van de gemeente en later de politie met molotovcocktails, benzinebommen en dreigde met pijl en boog. Hoe het kwam dat er een camera in de buurt was die alles registreerde mag de duivel weten. Misschien is dat staand beleid van de gemeente bij het toepassen van bestuursdwang. Wat veel interessanter is, is de vraag hoe het in vredesnaam zover is kunnen komen? Een gefrustreerde ambtenaar? Een burgemeester die geen eigen koers durft te varen? De man woont aan de rand van het dorp, vlak bij het bos en ook vlak bij een woonwagenkamp. Die kampjes worden door gemeenten altijd al zover als maar enigszins mogelijk van de bewoonde wereld af aangelegd. Er ontstaat een conflict tussen de man en de kampbewoners. De man voelt zich door de overheid in de steek gelaten. De veiligheid van zijn gezin is in het geding. Hij plaatst een hek voor zijn huis. Wie daar last van zal hebben gehad is een interessante vraag. Vermoedelijk alleen de bewoners van het woonwagenkamp. Maar de gemeente besluit tot het toepassen van bestuursdwang, nadat de man weigerde met de burgemeester te praten, omdat die in het gezelschap verkeerde van een ambtenaar in wie de man het vertrouwen al lang geleden verloren heeft. De situatie is duidelijk geëscaleerd. De man krijgt het etiket 'doorgedraaid' opgeplakt. Ik kon een gevoel van bewondering voor de manier waarop hij streed voor zijn huis, haard en gezin niet onderdrukken. Het blijft moeilijk om de Roos van Leary in de praktijk toe te passen.

Teveel sterren

Voor Nederland is het EK voorbij. En ook weer niet. De teleurstellende verrichtingen van oranje zullen nog wel even nasudderen. De vaderlandse pers zoekt naarstig naar lekken en individuele schuldigen, waar juist het collectief faalde. Heitinga zit inmiddels op Ibiza. Van Bommel heeft zijn laatste wedstrijd voor het Nederlands elftal gespeeld. Van Persie zwijgt als een sfinx en zelfs Jansma krijgt hem niet aan de praat. Van der Wiel realiseert zich dat Real Madrid nog ver weg is en etaleert met die uitspraak wat zijn doel bij dit EK was. Johan Derksen speelt zijn rol in het voetbalcircus met verve. Hij heeft het zichzelf omhoog bewegen door anderen de grond in te boren inmiddels tot kunst verheven en wint daar zelfs prijzen mee. VI oranje is, om met Anja Meulenbelt te spreken, de schaamte voorbij. En het volk geniet ervan, zonder zich te realiseren dat juist Derksen de verpersoonlijking is van wat er mis ging bij oranje. De Duitsers blijken over een realistischer inschattingsvermogen te beschikken dan de Nederlanders. Wij zijn nogal met onszelf ingenomen. Het beste-jongetje-van-de-klas syndroom. Kijk mij eens! Goede voetballers, die als team falen op beslissende momenten. Geen collectief. Zou dat iets met onze volksaard te maken hebben? Zijn wij misschien eerder pingelaars dan teamspelers? Zit het niet in onze genen om ons aan een groter geheel ondergeschikt te maken? Nee, integendeel. Normaal gesproken wordt het hoofd van eenieder die dat lichaamsdeel boven het maaiveld waagt uit te steken er hier onmiddellijk afgehakt. Doe normaal man, dan doe je gek genoeg. Dat is de Nederlandse norm. Alleen voor voetballers en de Johans geldt die niet. De fans, samen voor oranje, zijn een oranje collectief, het elftal is dat juist niet. De voetbalwereld is zo ongeveer de enige bedrijfstak, die we hier nog - zij het soms met frisse tegenzin - aan de Balkenendenorm laten ontsnappen. Wij hunkeren naar mensen die zich aan de grijze massa ontworstelen, naar witte raven. Maar dan moeten ze wel presteren! Winnen! Het betaald voetbal, het Nederlands elftal is voor velen van ons een soort van collectieve ontsnapping uit het grijze middelmatige bestaan. Allerlei lieden veroorloven zich in die bedrijfstak gedragingen waarbij in het normale mensenleven de nodige vraagtekens geplaatst kunnen worden. Kortom, het voetbal is geen afspiegeling van de normale maatschappij . In het voetbal moet je juist excelleren of, als je dat zoals Johan Derksen niet kunt, opvallen om iets te bereiken. En dat staat op heel gespannen voet met wat wij Nederlanders normaal en acceptabel vinden. Vanwege dat spanningsveld ontstaan er bij onze acteurs al snel sterallures. En het manco van dit Nederlands elftal is nu juist dat we teveel spelers hebben, die zichzelf een ster vinden. Wijs er twee aan bij de Duitsers, bij de Grieken, bij de Italianen, bij de Fransen, bij de Tsjechen, bij de Spanjaarden, bij de Engelsen en bij de Portugezen. Die weten allemaal, dat ze zich niet meer dan een van die soort kunnen permitteren. De andere tweeëntwintig spelers zijn nodig om die ene in het gareel te houden. Dat was maandagavond mooi te zien toen Balotelli door zijn medespelers de mond gesnoerd werd, toen hij iets tegen zijn trainer wilde roepen. Kunt u zich voorstellen dat Robben of Sneijder zoiets overkomen zou zijn?

De hoop sterft het laatst!

Er moet welhaast een wonder gebeuren wil het Nederlands elftal de poulefase van het EK overleven. Die Hoffnung stirbt zuletzt, zeggen de Duitsers heel mooi. En juist tegen die Duitsers zal ons laatste sprankje hoop, naar ik verwacht, de grond in geboord worden. Gans het land kleurde de afgelopen dagen oranje. Vergeten is de eurocrisis. Een torenhoog verwachtingspatroon, want in Engeland schopt Van Persie ze er makkelijk in en in Duitsland Huntelaar. We hebben zoveel goede voetballers, dat we niet eens meer weten wie er moet spelen. Er wordt wat af geanalyseerd dezer dagen. Nederland speelde helemaal niet zo slecht tegen de Denen, want het creëerde maar liefst twintig kansen. Je zou ook kunnen zeggen, dat de Denen niet zo goed speelden, omdat Nederland die kansen kreeg. Afgezien van de eerste tien minuten speelde Nederland niet goed. We stonden met zes man achterin, dan een heel groot aantal meters niets en dan vier aanvallers. Onze wereldklasse aanvallers konden geen van de vele kansen verzilveren. Er zijn ploegen die kunnen winnen als ze slecht spelen. Het Nederlands elftal is niet zo’n ploeg. In tegenstelling tot het laatste WK is er nu geen gezamenlijk uitgedragen missie. De uitstraling van het geheel is anders, fletser. Ik zag geen spelvreugde, geen bezieling, geen lachend gezicht, geen team ( Together Everyone Achieves More ). Natuurlijk deed iedereen zijn stinkende best, maar er ontbrak iets. Het baltempo was te laag, er werd teveel gelopen met de bal en te weinig zonder. Met het baltempo van de Russen en de bezieling van de Ieren zouden we op een slof en een oude voetbalschoen met 6-0 gewonnen hebben. De Ieren verloren van Kroatië, maar de fans zongen hun team na de wedstrijd traditiegetrouw met Ierse liederen toe. Prachtig en uniek. Daarom alleen al is het goed, dat ze er na vierentwintig jaar weer bij zijn. Ik geniet van hun mentaliteit en hun humor. Het relativeringsvermogen zit in hun genen. Net als bij ons de rivaliteit met de Duitsers. Dat belooft dus nog wel wat voor aanstaande woensdag. In Kerkrade geldt die avond op de Nieuwstraat/Neustrasse een noodverordening. Dat is andere koek dan relativeren en lijkt meer op oorlog. 6,8 miljoen landgenoten zagen de Nederlaag tegen Denemarken. Zelf stond ik op de markt in Kerkrade, waar de stemming eerder gelaten was. Woensdag kijk ik samen met wat Duisters bij een Griek. Dan zal heel het land wel voor de buis zitten. Voor mij is het geen oorlog, maar een spelletje, waar het beste team normaal gesproken wint en soms verrassend verslagen wordt door een collectief waarin iedereen voor iedereen in de bres springt, niemand groter is dan het team, voor elke bal en meter met bezieling gevochten wordt en samen genoten wordt van elke goede actie. Ik ga woensdag in elk geval vooral gezellig genieten van een lekkere pot voetbal, waarin voor Nederland een plaats bij de laatste acht van Europa op het spel staat, als ze tenminste ook nog van Portugal winnen. Dat zou gelijk staan aan een wonder, maar wonderen bestaan en de hoop sterft het laatst. En ook als het niet lukt , zal ik voor ze zingen!

Alle lof voor Lahm!

Morgen gaat het beginnen. Nederland heeft volgens de Duitse bevolking 3% kans om Europees kampioen te worden bij het door Polen en Oekraïne georganiseerde toernooi. Zelf geven ze zich 47% kans. Aanstaande woensdag zal wellicht het een en ander duidelijk worden. De relatie tussen sport en politiek staat bij dit EK weer eens prominent op de agenda. Vooral de manier waarop het regime in de Oekraïne omgaat met Julia Timosjenko heeft menig politicus aanleiding gegeven dat land tijdens het EK juist niet te bezoeken. Sportmensen zelf hebben in het algemeen niet veel op met politiek. Het WK in Argentinië was daar al een voorbeeld van. Ze willen hun sport beoefenen en verder met rust gelaten worden. Maar er zijn uitzonderingen. Philipp Lahm bijvoorbeeld. De aanvoerder van de Mannschaft verklaarde in Der Spiegel, dat wat er in de Oekraïne met Timosjenko gebeurt niet bepaald overeenstemt met zijn idee van democratie. Hij riep Uefa - baas Platini op daartegen stelling te nemen. Maar wat Platini ook doet, er komt geen woord daarover uit zijn mond. Integendeel. Lahm zou er volgens Platini juist goed aan gedaan hebben zijn mond te houden over politiek en blij te zijn dat zoveel mensen hun best doen om het hem mogelijk te maken zijn sport daar te beoefenen. Platini probeert manhaftig sport en politiek gescheiden te houden. Politici echter gebruiken sportevenementen al jaar en dag ter meerdere eigen eer en glorie. En niet alleen sportevenementen. Het Eurovisie songfestival, onlangs gehouden in Azarbeidzjan, werd door Aliyev ook gebruikt om zijn land beter aan de wereld te tonen dan het in werkelijkheid is. Politici gebruiken de sport dus wel. Waarom zouden sportlieden dan hun mond moeten houden over de politiek? Er zijn ook mensen die van mening zijn dat juist de sport verbroedert en mogelijkheden biedt om een dialoog op gang te brengen over andere zaken. Dat moet dan vooral gebeuren door middel van de media – aandacht die grote evenementen nu eenmaal met zich meebrengen. Politici beperken zich dan tot politiek, sportlieden en sportbestuurders tot sport en journalisten kunnen hun zegje over zowel politiek als sport doen. De vlieger gaat alleen niet op, omdat juist de politici zich hieraan niet houden. Sport is voor hen een soort van toverbal. Sport kan alles. Verbroederen, integratie verbeteren, de bevolking gezonder maken en ga zo maar door. Voor politici is de sport een middel. Voor de meeste sporters is sport een doel in zichzelf. Ze beleven plezier aan het beoefenen ervan en dat is voldoende. Maar ze worden gebruikt. Vooral in de glans van topsporters baden politici zich graag. Merkel gaat niet voor niets op bezoek bij de Mannschaft in Polen, met een schare persvolk in haar gevolg . Gegarandeerde aandacht in alle journaals. Als politici de sport op een dergelijke manier gebruiken, moet niemand , en zeker politici en de voorzitter van de Uefa niet, zich erover verbazen dat een volwassen sporter, die wel oog heeft voor wat er in de wereld gebeurt, daar zijn mening over geeft. Topsporters hebben een voorbeeldfunctie en daar hoort bij dat ze laten zien dat ze niet als hersenloze machines door de wereld lopen, maar oog hebben voor wat zich in die wereld afspeelt en hun mond open doen als er iets voor verbetering vetbaar is. Alle lof dus voor Lahm.

“Wetenschappelijke” stemmingmakerij

Wat is er sedert 2004 allemaal veranderd in Nederland, naast de invoering van een algemeen rookverbod op de werkplek? Dat rookverbod heeft volgens Maastrichtse geleerden geleid tot het voorkomen van meer dan 16.000 gevallen van hartstilstand, waardoor ongeveer 14.000 mensenlevens gespaard werden. Hoe weten die geleerden dat? Omdat de ambulancedienst Zuid - Limburg van 2004 tot 2008 minder vaak voor een acute hartstilstand opgeroepen werd ! In de twee jaar voor 2004 was het aantal gevallen van acute hartstilstand nog aan het stijgen, beweren ze. Na het rookverbod op de werkplek daalde het aantal spectaculair. De geleerden hebben nog even gewacht met de publicatie van hun bevindingen. Ze wilden de effecten van het rookverbod in de horeca ( 2008 ) ook meenemen. Maar dat verbod heeft niks opgeleverd. Dat vonden de hooggeleerde heren natuurlijk jammer, want hen is er alles aan gelegen te bewijzen dat als er niemand meer rookt er ook niemand meer sterft. Zou STIVORO hier een vinger in de onderzoekspap hebben? Natuurlijk is de plaats waar je werkt veelal geen vrije keuze en zit je voor je plezier in de kroeg. Als we iedereen vrij een werkplek laten kiezen vermindert wellicht het aantal acute hartstilstanden. Dat is het onderzoeken meer dan waard. Misschien ligt het aan de invoering van de euro in 2002? We wilden en konden er die eerste jaren maar niet aan wennen. Bleven omrekenen. Veel stress dus. Na twee jaar ebden die spanningen weg en realiseerden we ons dat er geen weg terug was. Kan iemand dat eens onderzoeken? De invloed van de invoering van de euro op het aantal acute hartstilstanden? Het gemiddelde sterftecijfer ( aantal sterfgevallen per 1000 inwoners) stijgt overigens in Nederland vanaf 2004 gestaag. Dat komt waarschijnlijk omdat we allemaal, ondanks dat gerook, ouder geworden zijn en er nu eenmaal meer ouderen dan jongeren aan de beurt zijn. In Nederland overlijden per jaar zo’n 15.000 mensen per jaar aan een acute hartstilstand. Dat moeten er voor 2004 dus 19.000 geweest zijn, want de geleerde Maastrichtenaren beweren dat er in vier jaar tijd 16.000 acute hartstilstanden voorkomen zijn door het rookverbod op de werkplek. Op de website van het CBS valt te zien, dat het aantal doden door hart- en vaatziekten sinds 1970 al continu aan het dalen is. In 2004 was het risico om daaraan te overlijden in vergelijking met 1970 al meer dan gehalveerd. Letterlijk staat daar te lezen: ‘De kans om aan ziekten van de kransvaten te overlijden is in 2004 zelfs bijna driemaal zo klein als begin jaren zeventig, zowel voor mannen als voor vrouwen. Dit komt voor een groot deel door de daling van de sterfte aan acute hartinfarcten.’ Er lijken me nogal wat factoren van invloed op het aantal acute hartstilstanden. Als de Maastrichtse geleerden erin geslaagd zijn om alle overige factoren uit te sluiten en een onderzoek uit te voeren waarin de invloed van het rookverbod op de werkplek uit 2004 geïsoleerd gemeten kon worden, dan neem ik mijn pet voor hen af en maak een diepe buiging. Maar uit wat ik lees, hebben ze die conclusie getrokken naar aanleiding van het gedaalde aantal ambulanceritten naar acute hartstilstanden in Zuid – Limburg en die cijfers vervolgens geëxtrapoleerd naar landelijk niveau. Dat lijkt me zo op het eerste oog niet een echt wetenschappelijk te verantwoorden conclusie, maar eerder stemmingmakerij, die de naam van de universiteit niet bepaald goed doet.

Zo kan het niet langer! Indignez-vous!

Wie maakt er nu eindelijk eens een einde aan dat gedoe in Syrië? Onder de ogen van VN – waarnemers worden in Houla mannen, vrouwen en kinderen afgeslacht. Ze stonden erbij, keken ernaar en zijn niet eens in staat om duidelijk te maken wie daarvoor verantwoordelijk is. Assad laat zijn minister van buitenlandse zaken snel verklaren dat hij er niets mee te maken heeft. Het zijn natuurlijk de door het buitenland gesteunde rebellen, die het door Rusland, China en Iran gesteunde regime in diskrediet willen brengen. En dat moet vooral het buitenland weten. Wij mengen ons als het even kan liever niet in de binnenlandse aangelegenheden van andere naties. Behalve als de belangen erg groot zijn. Met zijn allen zijn we inmiddels zover afgegleden dat belangen enkel nog economisch van aard zijn. We hebben weliswaar de mond vol van elementaire mensenrechten, maar op de keper beschouwd zijn mensenlevens niets waard. Geïnstitutionaliseerde moordenaars als bij voorbeeld Assad, Ahmedinejad, Poetin en Aliyev ( onvolledige en willekeurige opsomming ) kunnen ongestoord hun gang gaan. Het beschermen van mensenrechten noopt ons hoogstens nog tot het heffen van een waarschuwend vingertje gekoppeld aan de diplomatieke mededeling dat het zonder vorm van proces vastzetten, martelen en afslachten van je eigen burgers toch eigenlijk niet hoort. Aan de andere kant is het natuurlijk ook niet eenvoudig. We kunnen moeilijk onze strijdkrachten op elke idioot af sturen, die misbruik maakt van al of niet legitiem verkregen macht. Al deden we dat wel in Afghanistan, Irak en Libië. En ook Bin Laden wisten we te vinden. Ze gaan natuurlijk gewoon net zo lang door tot ze iemand tegen komen die duidelijk maakt dat het nu afgelopen is. Elke mafketel vindt ooit zijn Waterloo. Maar helaas is de prijs die betaald moet worden niet gering. Vooral voor de mensen die dagelijks mee moeten maken hoe machtswellustelingen, gelooffanatici , antidemocraten en andere criminelen geen middel schuwen om zich over de ruggen van gewone mensen te verrijken. Je zou toch bijna de neiging krijgen illegaal een wapen aan te schaffen, af te reizen en de klus maar zelf te klaren. Dit soort figuren verdienen toch eigenlijk niet beter, dan een kogel door hun kop. Kansloze missie natuurlijk. Er zijn al martelaren genoeg en hun status is lang niet overal meer onomstreden. Het loopt toch echt steeds meer uit op een strijd van goed tegen kwaad in de wereld. Waar leggen we de grens? Wanneer grijpen we, hoe dan ook, in? Vanuit welke motieven menen we dat te kunnen of zelfs te moeten doen? Waarom denken wij de waarheid in pacht en het recht aan onze zijde te hebben? Moeten ze hun eigen problemen niet oplossen, omdat wij al genoeg te stellen hebben met die van ons? Als wij niet bereid zijn dat wat deze, onze wereld ons te bieden heeft eerlijk met elkaar te delen. Zo lang wij, om welke reden dan ook, menen recht te hebben op een groter deel zal het niet goed komen. Ieder van ons kan het zichzelf makkelijk maken door te stellen dat er voor gewone mensen toch niets aan te doen valt. Maar er zijn geen gewone en ongewone mensen. Er zijn mensen. En die willen over het algemeen overal op de wereld hetzelfde. In vrede en veiligheid leven, werken, hun kinderen opvoeden, onderwijs genieten en geholpen worden als ze ziek zijn. En al die mensen hebben een stem, die ze kunnen laten klinken. Een stem die moet klinken in de richting van onze leiders. Een stem die hen duidelijk maakt, dat het, zoals het in Syrië gaat niet kan en mag. Dat er zo snel mogelijk een einde moet komen aan die onmenselijke toestand daar. Hoe dan ook!

Gelukkig steunt Nederland het ESM

Zoals het er nu uit ziet gaat het Nederlandse parlement vanmiddag gelukkig instemmen met het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM). Met de steun van CDA, VVD,PvdA, D’66 en Groen Links draagt Nederland 4,6 miljard direct bij en staat nog eens garant voor 35,4 miljard euro, die in geval van nood oproepbaar zijn door een gekwalificeerde en gewogen meerderheid van 85% van de deelnemende landen. Te hopen valt dat met het ESM de stabiliteit van Europa en de euro gegarandeerd kan worden, want die is van uitermate groot belang voor een klein land als Nederland, dat in hoge mate voor zijn inkomsten ( BNP) afhankelijk is van export binnen de eurozone. Een onstabiel Europa en een wankelende euro hebben grote negatieve gevolgen voor ons BNP. De noodzaak om de tering naar de nering te zetten zal in dat geval nog veel zwaarder te voelen zijn in onze rechter kontzak, waar kennelijk van menigeen ook het verstand zit. De tering naar de nering zetten moeten ook regeringen en bevolkingen die nu door het ESFS en straks door de structurele opvolger het ESM gesteund worden. Het is – en dat zou iedereen die wel eens een journaaluitzending gezien heeft kunnen weten- dus niet zo dat wij bakken met geld naar bijvoorbeeld Griekenland brengen, terwijl de Grieken zelf niet hoeven te bezuinigen. En dat geld voor de Ieren, de Italianen en de Spanjaarden evenzo.

Wat is het andere scenario? We kunnen de boel laten ploffen. Onszelf achter de dijken en opnieuw gesloten grenzen terugtrekken. We kunnen de Grieken, de Italianen, de Spanjaarden en de Ieren laten barsten, ze dwingen hun gigantische schulden terug te betalen en als ze dat niet kunnen ze beroven van alles wat ze nog aan inkomstenbronnen hebben. Onwillekeurig doet dat scenario me denken aan de gevolgen van het verdrag van Versailles, waarmee een einde kwam aan de eerste wereldoorlog. De herstelbetalingen waren voor de Duitsers moeilijk te dragen en trokken een zware wissel op de wederopbouw van het land. De NSDAP speelde daar handig op in en wat dat uiteindelijk voor gevolgen had is bekend. De Europese samenwerking heeft ons in ieder geval een periode van bijna zeventig jaar zonder oorlogen onder elkaar opgeleverd en gisteren, zittend in het zonnetje op een terras, realiseerde ik me nog eens wat het voor een rijkdom is niet te hebben moeten meemaken wat mijn ouders en grootouders moesten beleven.

Ik ben dus maar wat blij dat ons land niet geregeerd wordt door een coalitie van de PVV en de SP, omdat ik vrees, dat mijn kinderen door hun opstelling nog wel eens geconfronteerd zouden kunnen worden met wat mijn ouders en grootouders overkomen is. Niet de soevereiniteitsparanoia maar alleen de onderlinge solidariteit in Europa kan hen dit besparen.